Albanië 1996

Met opruimen kwam ik laatst een verloren gewaand plakboek tegen met foto’s en dagboek-aantekeningen van een korte vakantie – eind augustus 1996, nu twintig jaar geleden – in Albanië.

Straatweg ergens in Albanië
Straatweg ergens in Albanië

Cultuurshock

De aankomst met de veerboot in de haven van Durrës (vanuit Bari Italië) tijdens de al schemerig wordende avond, was m’n eerste heuse cultuurshock. Joelende kinderen sprongen vanaf de rotsen in zee, een stoffig en onoverzichtelijk kade terrein krioelde met derdewerelds aandoende activiteit en toeterende auto’s: een complete chaos.

Na eerst een handjevol andere taxichauffeurs voorbij gelopen te zijn, ging ik in op het aanbod van de eerste taxichauffeur met een goede prijs die me naar een hostel bracht.

De haven is één complete chaos. Het is eerst schemerig maar al snel donker, wat het gevoel versterkt. Wordt al snel aangeklampt door taxi-chauffeurs en sla eerst alle aanbiedingen af. Taxi-chauffeur & docent natuurkunde Robert spreekt goed engels, is over-ijverig, bijdehand, opdringerig & geldbelust. Ga uiteindelijk, na wat dealen in zee met relaxte half-blinde Albanees. $10,- voor de taxi naar een private-room van $12,-. Bumpy Ride.

Buskaartje
Buskaartje

Het was een backpackers rondreis met trein en bus van tien dagen, door dit prachtige land op een interessant moment in de geschiedenis. Na de val van de muur, zes jaar eerder begin jaren negentig, waren de Albanezen de vrijheid en het kapitalisme nog aan het verkennen [1]; uittesten hoever deze begrippen opgerekt konden worden.

Straatje ergens in Albanië
Straatje ergens in Albanië

Maar 1996 was ook slechts één jaar voor de complete instorting van de economie door het piramidesysteem, waarbij velen al hun geld en soms ook bezittingen zijn verloren. Midden jaren negentig, nog voor het ontstaan van de internet-zeepbel, en uiteindelijk het uiteenspatten daarvan in 2000 (dot-com bubble crash), was de sfeer uitgesproken optimistisch en groeiden de bomen tot hoog aan de hemel. Veel Albanezen wilde niets liever dan geloven dat ze het einde van deze illusie zelf konden bepalen. In geen enkel land waar ik geweest ben heb ik zoveel huizen in aanbouw gezien. In Tirana (de hoofdstad) overdag rondwandelend stuitte ik in het centrum op een grote hal waar massaal bingo werd gespeeld om geld. In de trein daar vandaan deelde ik een coupé met een hoofdschuddend in-zichzelf-mompelend boertje dat met bingo al z’n geld verloren had; hij kon er gelukkig ook zelf nog om lachen.

achteraf steegje in Tirana, Albanië
Achteraf steegje in Tirana. In één van dit soort flats heb ik nog gelogeerd, en dat zag er best wel aardig uit van binnen. Ik herinner me nog dat men huiverig was om water te verspillen en dat daar binnen op de gang een groot plastic olievat gevuld met water stond, vanwege de onregelmatige beschikbaarheid van stromend water uit de kraan.

Overnachtingen

Gewapend met de kennis van een reisgids ben ik daar een paar keer ingegaan op aanbiedingen van mensen die je vaak op straat al aanspraken, soms met een briefje in hun hand met een korte tekst in het engels. Voor een habbekrats had je op die manier bij die mensen thuis onderdak, wat me toen niet slecht uitkwam [2].

‘kKreeg in Tirana razendsnel een “Dhomë private” aangeboden. Op ingegaan na misverstand, ja-knikken betekent in Albanië NEE en met het hoofd schudden JA

Op die manier heb ik daar toch ook veel mensen ontmoet, en de gastvrijheid van Albanezen zal ik dan ook nooit vergeten; ze delen nog hun laatste sneetje brood. Wanneer je op een terras een kopje koffie met iemand drinkt zullen ze je ook onder geen enkele voorwaarde toestaan om de rekening te betalen, maar wat overigens wel gewaardeerd wordt is om daar dan omstandig theatraal tegen te protesteren.

in de trein
In de trein met vader en zoontje. De man was laaiend enthousiast over en had geld over voor, het flesje vanille-parfumolie dat ik bij me had en hem liet uitproberen. Heb het niet gedaan, maar achteraf spijt dat ik het niet gewoon heb weggegeven. Was een aardig cadeautje geweest voor z’n vrouw die ze toen gingen opzoeken in het ziekenhuis.
Het museum voor nationale geschiedenis op het Skanderbeg plein in Tirana
Het museum voor nationale geschiedenis op het Skanderbeg plein in Tirana met het karakteristieke mozaïek uit 1980 “de Albanezen” die de historische strijd van het volk tegen vijandelijke overheersing verbeeldt. Blijkbaar zijn er begin jaren negentig een aantal communistische symbolen zoals rode sterren “weg-gerestaureerd” [3]
Ruiterstandbeeld van Skanderbeg
Midden in het centrum van hoofdstad Tirana het ruiterstandbeeld van volksheld Skanderbeg, met op de achtergrond een moskee. Aan de voet van het standbeeld opgeschoten jongens bij een kermis boksbal ‘punchball’ automaat. Deze combinatie van elementen maakt deze foto voor mij de meest karakteristieke voor de mentale staat waar Albanië zich toen in bevond.

Geld omwisselen

De laatste tien jaar zijn er overal geldautomaten verschenen in de grotere plaatsen van Albanië, maar twintig jaar geleden waren deze er nog niet. Kon toen mijn travellers-cheques maar bij één bank binnen in een hotel in Tirana omwisselen, wat niet veel goeds beloofde op dat financiële vlak voor de rest van het land, wat achteraf ook wel bleek te kloppen. Uit nood geboren dus met een dikke bundel Albanese flappen door het zuiden van het land gereisd, nadat ik een deel van mijn verworven dollars had omgewisseld bij geldwisselaars op straat voor lëke’s.

geldwisselaars op straat voor het postkantoor in Tirana
Postkantoor in Tirana met er voor op het pleintje denk ik een kleine markt. Post werd daar toen niet rondgebracht: mensen moesten dat zelf in het postkantoor ophalen. De drie mannen met petjes rechtsonder op de foto zijn geldwisselaars; dikke bundels met Lekë’s in hun hand. Merk ook de derdehands Mercedes Benzen op, ideaal voor de slechte steile wegen; Albanië is de allerlaatste rustplaats voor menig Mercedes Benz.

Hechte familie structuur

De Albanese bevolking, en vooral de etnische Albanezen op het platteland en in het noorden van het land, leeft traditioneel in een hechte familie structuur, de zgn. familie-clans wat een soort van uitgebreide families zijn. Deze sociale structuur is patriarchaal en gemeenschappelijk, (dus anti-individualistisch) en zal door de hedendaagse westerse mens als verstikkend ervaren worden, maar de invloed hiervan is onontkoombaar; het bepaald het leven en manier van denken tot in het kleinste facet. ’kHeb daar gesprekken gevoerd met mensen, die maar niet konden begrijpen dat ik als zesentwintigjarige man alleen op reis was terwijl m’n ouders nog leefden. Mijn vraag is eigenlijk in hoeverre ruim veertig jaar communisme dit clan-leven al dan niet versterkt hebben; immers communisme is in de kern ook sterk anti-individualistisch. En als vervolg-vraag in hoeverre de globalistische kapitalistische invloed van het westen daar nu al afbraak aan gedaan hebben, en nog zullen doen.

Straatbeeld Tirana
Straatbeeld Tirana, overal handeltjes

Conversatie

Veel jonge mensen daar die hun vers verworven engels op buitenlanders willen uitproberen, wat wel vermakelijk is. Het beste engels dat ik daar ben tegengekomen was van een schattig klein oud vrouwtje van diep in de tachtig. Het zestienjarige zoontje van de familie die m’n overnachting probeerde te regelen had al verteld dat zijn oma het engels beter beheerste, wat ik maar moeilijk geloven kon, maar wat grappig genoeg wel waar was. Heb haar kort gesproken, een uitermate hartelijk en stokoud mensje, dat accentloos engels sprak. Haar levensverhaal was het resultaat van desastreuse timing: als jonge vrouw naar Canada verhuisd met haar man, daar ook weer van hem gescheiden is ze vervolgens alleen weer terug gegaan naar Albanië, vlak voordat de communisten aan de macht kwamen.

“I would like to go back there but I can’t”
– “Why not?”
“I’m an old woman now, I know nobody there”

Verder wilden maar weinig mensen praten over de tijd onder het communisme, iets wat ik nu beter begrijp.

Heb een aardige conversatie met gepensioneerd muziekleraar/postzegelverzamelaar over het strikte lesprogramma onder het communisme:
– “If it is white, and the book says it’s black; I say it’s black.”

bunker op strand in Albanië uit de communistische tijd
Dit soort bunkers uit de communistische tijd zie je overal langs de kust.

Berat

Berat heeft een prachtig oude middeleeuwse citadel, maar ik vrees dat ik er nog eens terug moet gaan om het echt goed te bekijken. Toen ik daar aankwam kon ik de twee vrienden waar ik die middag mee optrok nog net overhalen voor een bezoek aan het museum van de iconen-schilder Onufri. Gasten hebben toen een taxi geregeld, want ze waren niet van plan om het hele eind steil naar boven te gaan lopen. Heb zelf een toegangs-kaartje gekocht, en de twee vrienden mochten gratis naar binnen, waren daar overigens voor het eerst van hun leven (museum in hun eigen stadje!), maar liepen toch verveeld ongeïnteresseerd rond (te kijken naar de schilderijen aan de wand, i.p.v. ze echt te bekijken). Heb hun later uitgelegd dat Onufri’s kleurgebruik toch echt wel bijzonder was, wat ze ter kennisgeving aannamen. De rest van de middag hebben we poolbiljart, volgens de strikte regels van het spel, gespeeld.

Bus naar Berat. In Berat aangekomen krijg ik kamer aangeboden in café door twee getapte jongens. Ga na enige twijfel op in, maar blijkt goed uit te pakken. Met taxi naar museum Onufri, is bijzonder de moeite waard, daarna pool-biljarten. ‘sAvonds op Balkon met vrienden van de familie flesje ketel soldaat gemaakt.

Twee broers op balkon in Berat
Twee broers in Berat, leuke gasten, en identificeerden zich nadrukkelijk als Grieks orthodox (dus niet als etnische Albanezen, deze zijn vaak - tenminste in naam - moslim). Met de rechter en een (beetje eigenaardige) vriend van hem ben ik nog wezen poolen in het plaatselijk café. Hij zat in allerlei vage zaakjes met die maat van hem, maar ze konden onwaarschijnlijk goed poolen. 'kWas eigenlijk al vergeten van dat halve liter flesje ketel jenever die ik vanuit Nederland had meegenomen, waarschijnlijk met het idee om het aan iemand cadeau te doen, maar dat hebben we daar op dat balkon dus soldaat gemaakt. Het was een karakteristiek oud huis gebouwd op een heuvel met druivenranken langs de balustraden. Het uitzicht vanaf dit balkon links in de verte keek uit op een bos waar, als een soort van destructieve land-art in grote kapitalen de naam “ENVER” was uit weggekapt.

Een jaar later in 1997 zou de economie van het land instorten en de anarchie uitbreken; rebellen en de maffia aan de macht in Berat. Veel vrouwen daar in de omgeving zijn slachtoffer geworden van vrouwenhandel/gedwongen prostitutie. Verderop in het zuiden van Albanië werd een dorpje genaamd Lazarat in dat machtsvacuüm dé wietplantage van Europa totdat het werd opgerold.

Woensdag ’sMorgens naar markt in bazar, daarna anti-climax want alle bussen richting Gjirokastra zijn al vertrokken. Verander van plan en stap op de bus richt Fier. De almaar voortdurende Babylonische spraakverwarring wordt in de bus voortgezet met een landarbeider, en …

Dagboek fragment
Ingescand dagboek fragment. Suikervrij dieet, maar nog wel steeds ijsjes eten, dat dan weer wel ..., Die bramen langs de weg naar Apollonia waren trouwens fantastisch; de beste die ik ooit proefde, en heb me daar helemaal vol mee gegeten. Mensen in autos stopten langs de weg om ze te plukken, ondertussen liedjes zingend.
Weg naar Apollonia
Weg naar Apollonia, je ziet nog plassen water. Het weer had daar – toen ik er was eind augustus 1996 – het patroon van ’snachts licht regenen, en overdag half bewolkt.

Gjirokastra

Gjirokastra is werkelijk een plaatje van een stad, onwerkelijk als een openluchtmuseum ligt het, gebouwd tegen een heuvelwand, je tegemoet te stralen. Boven de stad, helemaal bovenop de heuvel, een oud kasteel met klokkentoren, als een piek op een kerstboom, wat het beeld compleet af maakt. Het heeft op mij een onuitwisbare indruk gemaakt, want de belofte van de eerste indruk wordt ook waar gemaakt door de stad zelf, wanneer je naar boven richting het kasteel loopt; de huizen en straten, niks is precies hetzelfde, maar alles is fraai. Apart is ook het reliëf in de straat, om-en-om zwart-wit steen voor extra grip, om maar niet uit te glijden op de steile weg.

Ansichtkaart Gjirokastra
Ansichtkaart Gjirokastra

In toeristisch opzicht was dit het absolute hoogtepunt van de vakantie, al besef ik ook dat ik toen het geluk had om daar, als Lord Byron in negentiende eeuws Venetië, praktisch als enige toerist toen rond te lopen. Wellicht voelt het anders wanneer je daar nu heen gaat, omdat het toerisme in Albanië elk jaar toeneemt, en je onherroepelijk daar ooit als één van de vele plaatjes-schieters rondloopt; want deze stad is natuurlijk het onontkoombare verplichte nummer van elke Albanië trip.

uitzicht vanaf kasteel Gjirokastra
uitzicht vanaf kasteel Gjirokastra

Het militair museum in het kasteel was niet zo zeer aan mij besteed, maar heeft, zoals je wel kunt verwachten, een geweldig uitzicht op de stad beneden.

Het geboortehuis van oud communistische dictator Enver Hoxha herbergt het ethnographisch museum. Eén van de redenen dat de stad zo goed geconserveert is gebleven is omdat dit Hoxha’s geboorteplaats is. De oude stad staat, net als de citadel van Berat, op de ENESCO werelderfgoedlijst.

Stadsgezicht Gjirokastra
Stadsgezicht Gjirokastra
boefjes uit Gjirokastra
Deze boefjes uit Gjirokastra zullen nu ongeveer even oud zijn als dat ik toen was
Huis in Gjirokastra
Huis in Gjirokastra
Gjirokastra van boven
Gjirokastra van boven
Landschap nabij Gjirokastra
Landschap nabij Gjirokastra
  1. Verkiezingen in 1992 betekende het begin van het einde voor de tot dan toe oppermachtige Communistische Partij. Een jaar later in 1997 brak in het land anarchie uit, na de ineenstorting van piramidefondsen die veel naïeve beleggers tot een compleet bankroet had gedreven: een harde les in kapitalisme.
  2. Net afgestudeerd van kunstacademie en twee jaar postacademisch, praktisch blut en net begonnen aan het suikervrije dieet die het begin van m’n lichamelijk herstel zou betekenen.
  3. Dit is jammer, want behalve dat dit een daad van geïnstitutionaliseerd vandalisme is, is het ook een domme falsificatie van de kunst-geschiedenis. Natuurlijk is net na het omvallen van het communistische regime het standbeeld van Enver Hoxha van het Skanderbeg plein omgetrokken. Maar dit hele mozaïek is geconcipeert in sociaal realistische stijl en om dan begin jaren negentig communistische symboliek te verwijderen is uiteraard politiek gemotiveerd en in die zin begrijpelijk, maar daarom nog niet minder kortzichtig. Zie ook foto van mozaïek van vóór de “restauratie”, waar duidelijk de rode ster met goud-gele contour achter het hoofd van de centrale vrouwenfiguur valt te zien. Die goud-gele contour is verwijderd en als meer amorfe vorm opgegaan in de achtergrond van de rode vlag.
Albanië 1996

De Vaart der Volkeren

Van Spoorwegovergang naar Spooronderdoorgang

visualisatiebord onderdoorgang spoor Leijenseweg Bilthoven
visualisatiebord onderdoorgang spoor Leijenseweg Bilthoven

Jammer dat we straks niet meer kunnen wachten voor de bomen van de spoorwegovergang op de Leijenseweg hier in Bilthoven; want het zijn toch juist dit soort van meditatieve momenten die de hedendaagse mens ontbeert tijdens de dagelijkse gehaastheid.

Mag je natuurlijk wel wakker worden zodra de spoorbomen weer open gaan, zodat je niet met de wielen van je rolstoel tussen de rails komt vast te zitten …. Wat ons brengt bij deze zgn. “spooronderdoorgang”1, (want “veiligheid” is het sleutelwoord om subsidiepotjes te kraken, maar) dat Bilthoven dan toch ook wel weer kan opstoten in de vaart der volkeren.

voorbereiding onderdoorgang spoor Leijenseweg Bilthoven
voorbereiding onderdoorgang spoor Leijenseweg Bilthoven

Maar nu even serieus. Tot nu toe is alles prima geregeld, en de wegomleidingen hebben mij persoonlijk nog weinig ongemak gegeven (al rijd ik gelukkig zelden tijdens de spits). Informatievoorziening laat ook weinig te wensen over: folders op de deurmat, duidelijke website. ‘kZal proberen de voortgang van de werkzaamheden in de loop der tijd (wordt als het goed is half mei 2017 opgeleverd) hier te documenteren met foto’s; nu maar hopen dat dit verslag niet al te saai wordt ….

aanstormende trein bij werkzaamheden spoor Leijenseweg Bilthoven
aanstormende trein bij werkzaamheden spoor Leijenseweg Bilthoven
betonnen bovendekplaat bij werkzaamheden spoor Leijenseweg Bilthoven
betonnen bovendekplaat
betonnen bovendekplaat bij werkzaamheden spoor Leijenseweg Bilthoven verhoogd, augustus 2016
betonnen bovendekplaat verhoogd - augustus 2016
dag van de bouw - spooronderdoorgang Leijenseweg Bilthoven, 22 mei 2017
dag van de bouw - spooronderdoorgang Leijenseweg Bilthoven, 
20 mei 2017
dag van de bouw - spooronderdoorgang Leijenseweg Bilthoven, 22 mei 2017
kraanmachinisten training
dag van de bouw - spooronderdoorgang Leijenseweg Bilthoven, 
20 mei 2017
dag van de bouw - spooronderdoorgang Leijenseweg Bilthoven, 22 mei 2017
Spooronderdoorgang is bochtig, begint en eindigt in een rotonde, 
20 mei 2017
dag van de bouw - spooronderdoorgang Leijenseweg Bilthoven, 22 mei 2017
dag van de bouw - spooronderdoorgang Leijenseweg Bilthoven, 
20 mei 2017
spooronderdoorgang Leijenseweg Bilthoven, 
27 juli 2017, eerste dag in gebruik
spooronderdoorgang Leijenseweg Bilthoven, 
27 juli 2017, eerste dag in gebruik
  1. Spooronderdoorgang is géén tunnel
De Vaart der Volkeren

De Kracht van Eenvoud

courgettes - collage in vier delen
collage: courgette-stekken in een kuip - bloem van courgette - bovenaanzicht

Sinds ik van G.P. drie stekkies van courgette-planten gekregen en – uiteindelijk toen het weer iets warmer werd – in de voortuin geplant heb, houd ik het weer in de gaten. Behalve dat courgetteplanten van warmte houden, verlangen ze ook veel water; dus dat was van de zomer regelmatig bijgieten.

Helaas heeft één stek het niet overleefd: die kwijnde van het begin af aan al weg. De andere twee doen het goed, en heb vandaag de tweede courgette geoogst, en voor de helft opgegeten. Volgende keer kan ik beter potgrond en/of mest toevoegen want nu stonden ze in de armoedige zandgrond, wat waarschijnlijk de geringe oogst verklaard …. Courgettes zijn éénjarige planten en gaan dus sowieso tegen het einde van het jaar, wanneer het kouder wordt, dood.

courgette-plant met rijpe vrucht
rijpe courgette aan de plant

Computertafel

Van de week en vandaag een computertafeltje in elkaar geklust. Mijn vorige opzet was met een tekentafel waar ik zitten op een barkruk en staan afwisselde. Lange tijd zitten op een barkruk, en ik ga teveel een ineengedoken houding aannemen, wat natuurlijk een pijnlijke rug oplevert, dat wel weer overgaat wanneer je dan gaat staan, maar als je benen moe zijn is dat ook niet prettig. (Eigenlijk zijn liggen en lopen de natuurlijkste posities voor het menselijk lichaam). Vorige week dan maar de knoop doorgehakt en een heuse bureaustoel aangeschaft, en die zit prima. Combinatie met tekentafel was niet ideaal, vandaar deze doe-het-zelf oplossing. Super simpele constructie, maar voldoet prima. Een collega had in de werkplaats nog twee ijzeren tafelpoten liggen, waarvan ik er één kon krijgen, wat natuurlijk geweldig is.

computertafel onder aanzicht - constructie
computertafel - simpel maar doeltreffende constructie
doe-het-zelf computertafel
geïnstalleerde computertafel

Heb nog een rond gat in het tafelblad gezaagd om de wildgroei aan snoeren enigzins te bedwingen.

De Kat van de Buren

De kat van de buren is deze week bevallen van 3 jonkies, waarvan er twee het overleefd hebben. (Twee uit drie; wat is dit toch?) Dit is ze van de zomer in m’n achtertuintje, duidelijk in blijde verwachting. Wanneer ik de deuren tegen elkaar openzet komt ze af en toe even buurten, maar blijft dan maar kort. Terwijl ze op haar gemak door het huis heen, en door de voordeur weer naar buiten loopt, kijkt ze me aan met een verwijtende blik in haar ogen alsof ze zeggen wil: “hoe kun je in deze puinzooi leven?”

zwarte kat van de buren
Heb ik iets van je aan soms?
De Kracht van Eenvoud

Tegeltjeswijsheid

Wat is wijsheid?

Het leven is, behalve toeval, ook het resultaat van een reeks genomen beslissingen, en ook tegeltjes maken is een keuze. Onderstaand mijn favoriete verdraaide spreekwoord-samenvoeging waarvan ik niet eens meer weet of ik die zelf verzonnen heb. Maar als je nooit liegt hoeft je ook nooit iets te onthouden.

Als het kalf verdronken is zoekt men spijkers op laag water
Tegeltje gegenereert op tegelizr.nl
Design: Paul van Buuren

Wanneer je een eigen virtueel tegeltje laat bakken op tegelizr.nl en dit laat weten, dan kan ik er hier voor de lol misschien ook iets leuks mee doen.

Tegeltjeswijsheid

Zwemmen bij Sterkfontein Dam

Verjaardag

Routines zijn belangrijk. JW en ik hebben ochtend-routines die sterk van elkaar afwijken, daarbij zijn we bijna nooit echt gelijktijdig wakker, en zijn we sowieso mensen die, zeker ‘smorgens, het liefst hun eigen gang gaan. Voor hem draait het daarbij, zover als ik kan zien, vnl. om een peuk en een kop koffie, die van mij om een fruit-ontbijtje, al kan ik hem ook nog wel blij maken met een geroosterde ‘milie’ (Afrikaans voor maiskolf).

camping van Amphitheatre Backpackers, omringt door de Drakensberg - Zuid Afrika
camping van Amphitheatre Backpackers,
omringt door de Drakensberg
foto: Bram de Haan

Vandaag is het Zaterdag 24 januari 2015, JW’s verjaardag, en om zeven uur ‘smorgens dichtbij het noordelijkste deel van Drakensberg – in het Noord-Westen van de provincie KwaZulu-Natal in Zuid Afrika al erg warm; niet het meest geschikte weer voor een lange ‘hike’ * …. Wanneer ik hem om ongeveer negen uur ‘smorgens, nadat m’n bloedsuikerspiegel weer voor een paar uur op peil is gebracht (peertje, pruim, kiwi, nectarine), bij de ingang van de dorm-room aantref, (en “lang-zal-die-leven” voor hem kreun) staat hij samen met Erwin te kletsen. Erwin is een vriend van JW, komt oorspronkelijk uit Nijmegen en is afgestudeerd bioloog/geoloog. Hij woont nu al jaren in Zuid Afrika, en geeft les aan de universiteit in een stadje in Vrijstaat, waar hij mentor is van milieu-specialisten in opleiding, maar bijvoorbeeld ook veldwerk met zijn studenten doet.

waterval in de Drakensberg - Zuid Afrika
waterval in de Drakensberg
foto: Bram de Haan

Gisterenavond hebben we nog gezellig geborreld, nadat hij samen met een vriendin, (die hij net afgezet heeft op de intercity-bus naar Lesotho,) ons op de backpackers lodge is komen op zoeken (na een ‘kattebelletje’ van JW), en is hier op de lodge blijven slapen. Oorspronkelijk was het idee om met z’n drieën te gaan ‘hiken’* in de Drakensberg, en dat zou behalve gewoon leuk, ook best weleens een leerzame ervaring geweest kunnen zijn, met Erwin’s professionele inzicht en vakkennis als extra dimensie. Maar vanwege de hitte heeft niemand echt zin om in de bergen te gaan lopen zweten, en we besluiten af te spreken voor later op de dag bij Sterkfontein Dam; één van de plekken waar Erwin weleens zwemt. Wij gaan dat combineren met het kopen van een buskaartje bij de plaatselijke supermarkt in een stadje met de naam Phuthaditjhaba, meteen daar boodschappen doen, om op de terugweg een frisse duik te maken bij Sterkfontein Dam.

R712, Harrismith – Phuthaditjhaba

De reden dat we naar Phuthaditjhaba gaan, is omdat die plaats vlakbij de volgende voorgenomen bestemming “Golden Gate Highlands National Park” ligt, en het daarom logisch lijkt voor JW om daar het plaatsbewijs op de intercitybus te reserveren. Alle voorgenomen plannen lopen uit door oponthoud. Had Erwin tussen neus en lippen door al gezegd “dat m’n huurautootje die weg waarschijnlijk niet zo prettig zou vinden”; die opmerking blijkt achteraf, rijdend op die weg, van het soort ‘melige understatements’ te zijn waar men in Gelderland het patent op heeft. Deze weg, de R712 van Harrismith naar Phuthaditjhaba – wat ooit een verharde weg heeft moeten zijn, is met voorsprong de meest afschuwelijke weg in Zuid Afrika (en dat zegt wel wat), of waar dan ook, waar ik over langere afstand op heb mogen rijden. Later hoor ik dat de weg al vijf jaar lang slecht is, en dat men, op en af, al drie jaar bezig is, stukken uit te repareren. Maar blijkbaar heeft deze weg geen prioriteit voor de provincie Vrijstaat, want van de 45km is zeker 20km zo rot als een mispel. De toch al heuvelachtige weg ontbeert een toplaag asfalt over langere stukken waar een ongelijkmatige grove grindlaag met hobbels, gaten en kuilen, complete weghelften totaal onbruikbaar maakt, zodat je elkaar als tegenliggers alleen stapvoets kunt passeren. Een uur lang in de tweede versnelling doormodderen is waar het op neer komt, en ik begin dan al het idee om deze weg nog vaker te moeten nemen te haten: dit geploeter is niet mijn idee van vakantie.

afslag Phuthaditjhaba - Vrijstaat Zuid Afrika
afslag Phuthaditjhaba
foto: Krzysztof Bielecki

Phuthaditjhaba

De creatie van een hoofdstad Phuthaditjhaba voor een ‘homeland’ “QwaQwa”, en het dumpen van 200.000 zuidelijke Sotho mensen op een afgelegen stuk onvruchtbare grond ver weg van enige economische activiteit, was één van de meer obscene bestuursbeslissingen (begin jaren tachtig van de twintigste eeuw) door het apartheidsregime die tot op de dag van vandaag doorwerkt. Deze stad heeft echt helemaal niks dat het leven in een stad aangenaam kan maken, of het moet het “Shopping Centre MandelaPark” zijn, dat er nog redelijk fris en modern uitziet ondanks de, gedeeltelijk aan het oog ontrokken, restanten van ‘wat-een-brand-moet-zijn-geweest’.

Shopping Centre MandelaPark, Phuthaditjhaba, Vrijstaat - Zuid Afrika
Shopping Centre MandelaPark, Phuthaditjhaba
foto: Bram de Haan

De intercity bus die JW moet hebben vertrekt alleen van Harrismith, dus dat buskaartje wordt gekocht. De lunch in een fastfood kiptentje in “Shopping Centre MandelaPark” is helaas de meest aangename eetgelegenheid die er hier te vinden is, dus daar moeten we het mee doen.

Sterkfontein Dam

Voor Erwin is het, door al het oponthoud, inmiddels te laat geworden, hij tekst een berichtje dat z’n plannen gewijzigd zijn. We mogen weer over dezelfde weg terug, en slaan af bij Sterkfontein Dam voor een frisse duik. Ook dit is weer een park met een slagboom, iets waar je hier ook wel blij mee kan zijn, i.v.m. veiligheid.

recreatie op, bij, en in het water van Sterkfontein Dam - Zuid Afrika
recreatie op, bij, en in het water van Sterkfontein Dam
foto: Bram de Haan

Het wateroppervlak is aanzienlijk groot, en er wordt hier op van allerlei manieren rerecreëert: vissen, waterskiën, waterscooteren, en natuurlijk zwemmen. De ‘braai’ ontbreekt uiteraard ook niet.

Grenadierwever (Euplectes orix), Sterkfontein Dam - Zuid Afrika
Deze Grenadierwever (Euplectes orix) leeft in Sterkfontein Dam samen met andere wevers, zoals de Kleine textorwever (Ploceus intermedius) tussen het riet
foto: Bram de Haan

Langzaam komen er steeds meer donkere wolken opzetten, en in de verte begint het te bliksemen, zoals wel vaker in deze regio rond deze tijd van het jaar. In de auto terug begint het te regenen, en ook nog wel even hard, maar wanneer we terug zijn bij de backpackers hostel is de grond zo goed als droog; regenbuien zijn hier erg plaatselijk.

* ‘hike’ = NL: wandeling,
* ‘hiken’ = door de natuur trekken, te voet

Zwemmen bij Sterkfontein Dam

Drakensberg

Ukhahlamba Drakensberg Park

Het Ukhahlamba Drakensberg Park, dat onderdeel is van de Drakensberg regio, beslaat zo’n 243.000 hectare oppervlak van een grote bergketen. Het vormt de natuurlijke afscheiding tussen het berg-koninkrijk van Lesotho en het oostelijke deel van Zuid Afrika. In de Drakensberg regio is landbouw altijd beperkt gebleven; vanwege de harde winters zocht men in de negentiende eeuw liever het geluk elders.

zuidelijke Drakensberg, Zuid Afrika
bijna windstil, halfbewolkt weer in de zuidelijke Drakensberg
foto: Bram de Haan

Stromness

Vanaf Sani Lodge, de aangename backpackers hostel waar we overnachten, beginnen wandelroutes van verschillende lengtes en moeilijkheids-graden. We regelen een wandelkaartje waar we niet eens een “permit” van het park voor nodig hebben, want we kiezen voor één van de kortere routes, onderdeel uitmakend van de “Stromness Hiking Trail” die ons binnen een paar uur weer terug zou moeten brengen naar “Sani Pass” (, de enige provinciale weg hier die toegang geeft tot Lesotho, waar tevens ons hostel aan ligt). Het is negen uur ‘morgens wanneer we beginnen te lopen met meer dan genoeg eten en water in de rugtassen. Het is halfbewolkt, en praktisch windstil.

Amethisthoningzuiger, Zuidelijke Drakensberg, Zuid Afrika
Amethisthoningzuiger
foto: Bram de Haan

Het eerste stuk gaat langs meertjes door glooiend heuvellandschap met groene valleien. We zien bij een meertje een zwarte kolibrie-achtige vogel haar lange kromme snavel dippen in de kelken van rode bloemetjes die van een riet-achtige plant zijn. Behalve vogels en hagedissen komen we voorlopig geen andere dieren tegen. Wanneer we later bij een stapel stenen aankomen, dat een herkenningspunt zou moeten zijn volgens de wandelkaart, rijmt de schematische weergave van een hek op de kaart niet met wat we daar aantreffen, en gaan twijfelen aan de juiste route om bij de Sani-Pass terug uit te komen.

Bergopwaards

Wanneer we even later twee mede-wandelaars in straf tempo bergopwaards zien lopen, slaan we ook maar die richting in, want je komt vanzelf wel weer ergens uit. Wanneer we, na een stevige klim en een lunchpauze, weer verder gaan zien we de twee, die we eerder zagen, pauzeren. Van hun wandelkaart wijzen ze de langere route aan die ze schijnbaar aan het doen zijn; een route die een veel ruimere bocht beschrijft, uitkomend op de Sani-Pass, dan die wij in gedachten hadden. Omdat we geen zin hebben om terug te gaan, en het hier, verder het gebied in, alleen maar ruiger en mooier wordt, gaan we op dit zelfde pad verder.

riviertje tussen de bergen, zuidelijke Drakensberg - Zuid Afrika
riviertje tussen de bergen
foto: Bram de Haan

Bergriviertje

Hier boven komen we steeds meer water tegen, in allerlei vormen, zoals het koele bronwater dat onophoudend van onder uit een rotspartij vandaan opborrelt. Doorlopend komen we uit bij een riviertje dat tussen twee bergen door kronkelt. Vanaf dit punt zal het pad de loop van het water blijven volgen, en zullen we, wel zes of zeven keer, schoenen en sokken uit moeten trekken om door het ondiepe, maar snel stromende, riviertje te waden; over de rotsige bodem met gladde losse keien, om het pad te kunnen vervolgen. Een paar keer lopen we verkeerd en kunnen dan weer een stukje terug (, wanneer de ronde houten balkjes van het pad ontbreken en het pad vager wordt, omdat we dan net per abuis een afslag missen). Je moet goed blijven opletten waar je loopt; de keien op het pad zijn verradelijke enkelbrekertjes.

natuurlijke douche, zuidelijke Drakensberg - Zuid Afrika
natuurlijke douche
foto: Bram de Haan

Het riviertje (, niet zo zeer de vegetatie of het karakter van de bergen zelf,) doet me ook wel denken aan de riviertjes in het stroomgebied van de Mont Ventoux (, in de Provence Zuid-Frankrijk), met her en der grote rotsblokken die soms in het stroompje zijn blijven liggen. We komen op een plek waar het water van ongeveer acht meter hoog over een richel komt, en zich bij de rivier voegt. Misschien niet de meest spectaculaire waterval, maar het overvalt je als je daar loopt en je opeens het neerkletterende water hoort, en ziet schitteren in het zonlicht, terwijl je daar als het ware, achterlangs onder het afdak van die brede richel, argeloos voorbij komt. JW neemt hier een korte koele stort-douche.

grote rotsblokken in riviertje, zuidelijke Drakensberg - Zuid Afrika
grote rotsblokken in riviertje
foto: Bram de Haan

Bewoonde Wereld

Wanneer we na acht uur lopen, inclusief pauzes, voor het eerst weer de bewoonde wereld waarnemen mag ik nog één keer de broekspijpen oprollen, en op blote voeten naar de overkant strompelen. We hebben fantastische, en gevarieerde natuur gezien, van groene valleien tot rotsige berg-stroompjes, in dit hoekje van de Drakensberg: dit was deze langere tocht dubbel en dwars waard.

drie vogels gezien in de zuidelijke Drakensberg - Zuid Afrika
Roodborstrotsspringer, onvolwassen - vrouwelijk (Chaetops aurantius)
Afrikaanse zwarte kuifarend (Lophaetus occipitalis)
Afrikaanse koekoekswouw (Aviceda cuculoides)
foto (collage): Bram de Haan

van de zuidelijke naar de noordelijke Drakensberg

We gaan vanaf het zuidelijke gedeelte van de Drakensberg, op de Sani Pass, naar het uiterste noordelijke deel, want het “Royal Natal National Park” moet een prachtig natuurreservaat zijn. “Amphitheatre Backpackers” dat daar in de buurt ligt wordt onze uitvalsbasis. We zullen met de auto een flink stuk terug het land in moeten rijden om daar uiteindelijk uit te komen, want als er al wegen zijn in de Drakensberg, dan zijn dat toegangswegen tot een park, zeker geen verbindingswegen binnen de parken, (en daar wil je ook geen bergpassen doorheen, wanneer je dat schitterend brok natuur eenmaal gezien hebt.).

Roodkeelwidavink, Royal Natal National Park, Drakensberg - Zuid Afrika
Roodkeelwidavink (Euplectes ardens)
foto: Bram de Haan

JW had het idee om de CD’s met Zuid Afrikaanse muziek *, die ik eerder in Durban als souvenir aanschafte, in de auto af te spelen. Zo heeft onze vorderende ‘roadmovie’ nu een ‘soundtrack’ (waarvan het volume af en toe flink wordt opgeschroefd). Wanneer we een tussenstop maken voor een lunchbreak op een parkeerplaats van een winkelcentrum in het (industriestadje?) Howick, valt op dat het winkelend publiek vnl. uit blanke Zuid Afrikaners bestaat (, wat voor mij hier in Zuid Afrika gek genoeg een nieuw fenomeen is …). Is dit omdat we in de buurt komen van Vrijstaat?

Nieuwe Uitvalbasis

“Amphitheatre Backpackers” ligt in een groene vallei dat letterlijk wordt omringt door één lange aaneengesloten bergflank van de Noordelijke Drakensberg. De naam komt van de meest dramatische bergflank die je kunt vinden in de Drakensberg, en die we hier zeker gaan opzoeken. Voor anderhalve dag hebben we onze dorm-room (in een rondeel-achtig gebouwtje) voor ons zelf, wat eigenlijk net zo goed is als een hotelkamer, maar dan voor een ‘prikkie’. De dorm-room bestaat uit drie stapelbedden, en één tweepersoonsbed op een laag zoldertje onder het ronde dak. We maken plannen voor een wandeling de volgende dag, en doen de rest van de dag weinig behalve avondeten bereiden in de gemeenschappelijke keuken.

Bloemen, Drakensberg - Zuid Afrika
Bloemen die je aan kunt treffen in Drakensberg
foto (collage): Bram de Haan

Royal Natal National Park

Behalve een klein bedrag voor entree, mag je tot twee maal toe persoonsgegevens noteren, één keer bij de ingang van het park voordat je voorbij de slagbomen geraakt, en een tweede keer bij de parkeerplaats. Twee keer lijkt een beetje overdreven op een mooie dag, maar dit voorkomt wel dat wandelaars die iets overkomt aan hun lot wordt overgelaten. Aangezien het regenseizoen is komen regenbuien in de zomer regelmatig voor in de Drakensberg. Dus behalve zonnebrandcrème, mag je hier ook je regenjas meenemen wanneer je aan een langere wandeling begint, al kan een buitje hier ook wel lekker verfrissend zijn, vanwege de warmte. De paden blijken zeer adequaat te zijn aangelegd, de bewegwijziging is duidelijk en ondubbelzinnig zodat het, met een wandelkaartje van het ‘Visitors Centre’ in de hand, eigenlijk onmogelijk lijkt om hier in “Royal Natal” te verdwalen. Een uitglijer op de vaak steile paden die uiteraard glad kunnen zijn van modder, of door een regenbui, kan natuurlijk altijd, maar dat is hetzelfde als overal; goede ingelopen wandelschoenen heb je ook altijd nodig.

Tiger Falls, Royal Natal National Park, Drakensberg - Zuid Afrika
Tiger Falls
foto: Bram de Haan

De eerste dag maken we een wandeling van ongeveer vijf uur, met als hoogtepunten de “Tiger Falls”: een zeer brede waterval met twee ‘plateaus’, “Lookout Rock”: een uitzichtspunt als rots, “Cascades”: een serie mini-watervalletjes achter elkaar (, dat misschien ontstaan is omdat het over die lengte zo’n groot hoogte verschil aflegt). Maar zo heeft dit berglandschap met stroompjes en riviertjes ontzettend veel onverwachte hoeken en gaten, en weet je eigenlijk nooit wat je verderop zult aantreffen.

Cascades, Royal Natal National Park, Drakensberg - Zuid Afrika
Cascades
foto: Bram de Haan

Weersomslag

Het laatste half uur begint het zachtjes te regenen, We trekken onze shirtjes uit en laten het buitje, in eerste instantie, over ons heen komen. Wanneer het even later iets harder gaat regenen trek ik m’n regenjas over m’n blote bast. Een laatste sprintje naar de parkeerplaats wanneer het begint te stortregenen voorkomt dat we op de valreep doorweekt raken.

insects, with butterfly the Pirate - Catacroptera cloanthe cloanthe, Drakensberg - Zuid Afrika
Insecten, waaronder de vlinder:
"The Pirate" (Catacroptera cloanthe cloanthe)
foto: Bram de Haan

Vakantie Tempo

De laatste dagen in “Amphitheatre Backpackers” doen we het rustiger aan. We maken nog een wandeltocht richting “the Gorge”, vooral om het dramatische profiel van “the Amphitheatre” te zien. En dat is werkelijk niet te filmen, letterlijk een rotsmuur die niet op lijkt te houden (; ik kreeg het in ieder geval niet voor elkaar om het kolos in z’n geheel binnen het kader van de camera te positioneren). Rond één van de hogere toppen kruipen dikke mistflarden omhoog, en ik verbeeld me dat ik wolken zie ontstaan.

Wolken rond bergtoppen
van de Amphitheatre bergformatie, Drakensberg - Zuid Afrika
Wolken rond één van de bergtoppen
van de "Amphitheatre" bergformatie, 
Drakensberg - Zuid Afrika
foto: Bram de Haan

I.p.v. de route helemaal tot het eind door te lopen, gaan we, op ongeveer een uur lopen, eerder terug: we zijn min of meer al drie dagen achter elkaar op het heetst van de dag een berg aan het oplopen, en het moet ook leuk blijven. Terug bij het hostel een frisse duik in het zwembadje.

Champagne Valley

Eigenlijk ook omdat ik zo weinig zin had om nogmaals die slechte weg op te moeten, zijn de plannen gewijzigd. I.p.v. “Golden Gate Highlands Park” gaan we naar de “Champagne Valley”, 50km zuidelijker, maar nog steeds in het noorden van Drakensberg. (“Champagne Castle” is de naam van de berg met de op twee na hoogste piek van de Drakensberg, de vallei is naar deze berg vernoemd …). Ons verblijf in deze groene vallei in het noorden van Drakensberg was één van de hoogtepunten van de vakantie. Ongedwongen is het woord dat bij me opkomt, wat alles te maken heeft met de accomodatie: Inkosana Lodge.

Uitzicht vanaf de Sphinx, Champagne Valley, Drakensberg - Zuid Afrika
Uitzicht vanaf "The Sphinx"
foto: Bram de Haan

Maloti Drakensberg Park

Het is een eindje klimmen, maar het uitzicht van bovenop ‘The Sphinx’ op de groene vallei ver beneden is weids, en op de andere bergtoppen, die nu niet meer zo ver zijn, duizelingwekkend (om je voor te stellen op zo’n bovenste weidje te staan).

Waterval, Drakensberg - Zuid Afrika
Waterval
foto: Bram de Haan

Storm in de bergen

De laatste dag, op het eind van de middag, begint het steeds harder te waaien, en komen er donkere wolken opzetten. Het is de laatste avond in de Drakensberg, en het voelde de hele dag al als de laatste dag van de vakantie. Dat klopt niet helemaal, meer de laatste dag van onze gezamenlijke vakantie. Morgen wordt een reisdag: dan scheiden onze wegen zich in Harrismith (Vrijstaat). Daar zet ik JW af op de city-to-city bus, en dan heeft hij overmorgen nog een dag om aan het strand in Durban te liggen. Mijn vliegtuig gaat pas vrijdagavond, en het is vandaag dinsdag, wat betekent dat ik donderdag nog iets van de stad Johannesburg kan meemaken.

roofvogel in vlucht, Drakensberg - Zuid Afrika
roofvogel in vlucht
foto: Bram de Haan

Wanneer ik aan het begin van de avond eten aan het maken ben begint het te onweren, en de harde wind is een regenstorm geworden. JW heb ik al een paar uur niet gezien, en wanneer hij verschijnt heeft hij net de laatste droge kleren aan die hij uit de tent heeft kunnen redden, want die staat inmiddels onder water. Hij zal vanacht bij mij in de dorm-room slapen.

  • * Madala Kunene – King of the Zulu Guitar
  • * Busi Mhlongo – Freedom
Drakensberg