Albanië 1996

Met opruimen kwam ik laatst een verloren gewaand plakboek tegen met foto’s en dagboek-aantekeningen van een korte vakantie – eind augustus 1996, nu twintig jaar geleden – in Albanië.

Straatweg ergens in Albanië
Straatweg ergens in Albanië

Cultuurshock

De aankomst met de veerboot in de haven van Durrës (vanuit Bari Italië) tijdens de al schemerig wordende avond, was m’n eerste heuse cultuurshock. Joelende kinderen sprongen vanaf de rotsen in zee, een stoffig en onoverzichtelijk kade terrein krioelde met derdewerelds aandoende activiteit en toeterende auto’s: een complete chaos.

Na eerst een handjevol andere taxichauffeurs voorbij gelopen te zijn, ging ik in op het aanbod van de eerste taxichauffeur met een goede prijs die me naar een hostel bracht.

De haven is één complete chaos. Het is eerst schemerig maar al snel donker, wat het gevoel versterkt. Wordt al snel aangeklampt door taxi-chauffeurs en sla eerst alle aanbiedingen af. Taxi-chauffeur & docent natuurkunde Robert spreekt goed engels, is over-ijverig, bijdehand, opdringerig & geldbelust. Ga uiteindelijk, na wat dealen in zee met relaxte half-blinde Albanees. $10,- voor de taxi naar een private-room van $12,-. Bumpy Ride.

Buskaartje
Buskaartje

Het was een backpackers rondreis met trein en bus van tien dagen, door dit prachtige land op een interessant moment in de geschiedenis. Na de val van de muur, zes jaar eerder begin jaren negentig, waren de Albanezen de vrijheid en het kapitalisme nog aan het verkennen [1]; uittesten hoever deze begrippen opgerekt konden worden.

Straatje ergens in Albanië
Straatje ergens in Albanië

Maar 1996 was ook slechts één jaar voor de complete instorting van de economie door het piramidesysteem, waarbij velen al hun geld en soms ook bezittingen zijn verloren. Midden jaren negentig, nog voor het ontstaan van de internet-zeepbel, en uiteindelijk het uiteenspatten daarvan in 2000 (dot-com bubble crash), was de sfeer uitgesproken optimistisch en groeiden de bomen tot hoog aan de hemel. Veel Albanezen wilde niets liever dan geloven dat ze het einde van deze illusie zelf konden bepalen. In geen enkel land waar ik geweest ben heb ik zoveel huizen in aanbouw gezien. In Tirana (de hoofdstad) overdag rondwandelend stuitte ik in het centrum op een grote hal waar massaal bingo werd gespeeld om geld. In de trein daar vandaan deelde ik een coupé met een hoofdschuddend in-zichzelf-mompelend boertje dat met bingo al z’n geld verloren had; hij kon er gelukkig ook zelf nog om lachen.

achteraf steegje in Tirana, Albanië
Achteraf steegje in Tirana. In één van dit soort flats heb ik nog gelogeerd, en dat zag er best wel aardig uit van binnen. Ik herinner me nog dat men huiverig was om water te verspillen en dat daar binnen op de gang een groot plastic olievat gevuld met water stond, vanwege de onregelmatige beschikbaarheid van stromend water uit de kraan.

Overnachtingen

Gewapend met de kennis van een reisgids ben ik daar een paar keer ingegaan op aanbiedingen van mensen die je vaak op straat al aanspraken, soms met een briefje in hun hand met een korte tekst in het engels. Voor een habbekrats had je op die manier bij die mensen thuis onderdak, wat me toen niet slecht uitkwam [2].

‘kKreeg in Tirana razendsnel een “Dhomë private” aangeboden. Op ingegaan na misverstand, ja-knikken betekent in Albanië NEE en met het hoofd schudden JA

Op die manier heb ik daar toch ook veel mensen ontmoet, en de gastvrijheid van Albanezen zal ik dan ook nooit vergeten; ze delen nog hun laatste sneetje brood. Wanneer je op een terras een kopje koffie met iemand drinkt zullen ze je ook onder geen enkele voorwaarde toestaan om de rekening te betalen, maar wat overigens wel gewaardeerd wordt is om daar dan omstandig theatraal tegen te protesteren.

in de trein
In de trein met vader en zoontje. De man was laaiend enthousiast over en had geld over voor, het flesje vanille-parfumolie dat ik bij me had en hem liet uitproberen. Heb het niet gedaan, maar achteraf spijt dat ik het niet gewoon heb weggegeven. Was een aardig cadeautje geweest voor z’n vrouw die ze toen gingen opzoeken in het ziekenhuis.
Het museum voor nationale geschiedenis op het Skanderbeg plein in Tirana
Het museum voor nationale geschiedenis op het Skanderbeg plein in Tirana met het karakteristieke mozaïek uit 1980 “de Albanezen” die de historische strijd van het volk tegen vijandelijke overheersing verbeeldt. Blijkbaar zijn er begin jaren negentig een aantal communistische symbolen zoals rode sterren “weg-gerestaureerd” [3]
Ruiterstandbeeld van Skanderbeg
Midden in het centrum van hoofdstad Tirana het ruiterstandbeeld van volksheld Skanderbeg, met op de achtergrond een moskee. Aan de voet van het standbeeld opgeschoten jongens bij een kermis boksbal ‘punchball’ automaat. Deze combinatie van elementen maakt deze foto voor mij de meest karakteristieke voor de mentale staat waar Albanië zich toen in bevond.

Geld omwisselen

De laatste tien jaar zijn er overal geldautomaten verschenen in de grotere plaatsen van Albanië, maar twintig jaar geleden waren deze er nog niet. Kon toen mijn travellers-cheques maar bij één bank binnen in een hotel in Tirana omwisselen, wat niet veel goeds beloofde op dat financiële vlak voor de rest van het land, wat achteraf ook wel bleek te kloppen. Uit nood geboren dus met een dikke bundel Albanese flappen door het zuiden van het land gereisd, nadat ik een deel van mijn verworven dollars had omgewisseld bij geldwisselaars op straat voor lëke’s.

geldwisselaars op straat voor het postkantoor in Tirana
Postkantoor in Tirana met er voor op het pleintje denk ik een kleine markt. Post werd daar toen niet rondgebracht: mensen moesten dat zelf in het postkantoor ophalen. De drie mannen met petjes rechtsonder op de foto zijn geldwisselaars; dikke bundels met Lekë’s in hun hand. Merk ook de derdehands Mercedes Benzen op, ideaal voor de slechte steile wegen; Albanië is de allerlaatste rustplaats voor menig Mercedes Benz.

Hechte familie structuur

De Albanese bevolking, en vooral de etnische Albanezen op het platteland en in het noorden van het land, leeft traditioneel in een hechte familie structuur, de zgn. familie-clans wat een soort van uitgebreide families zijn. Deze sociale structuur is patriarchaal en gemeenschappelijk, (dus anti-individualistisch) en zal door de hedendaagse westerse mens als verstikkend ervaren worden, maar de invloed hiervan is onontkoombaar; het bepaald het leven en manier van denken tot in het kleinste facet. ’kHeb daar gesprekken gevoerd met mensen, die maar niet konden begrijpen dat ik als zesentwintigjarige man alleen op reis was terwijl m’n ouders nog leefden. Mijn vraag is eigenlijk in hoeverre ruim veertig jaar communisme dit clan-leven al dan niet versterkt hebben; immers communisme is in de kern ook sterk anti-individualistisch. En als vervolg-vraag in hoeverre de globalistische kapitalistische invloed van het westen daar nu al afbraak aan gedaan hebben, en nog zullen doen.

Straatbeeld Tirana
Straatbeeld Tirana, overal handeltjes

Conversatie

Veel jonge mensen daar die hun vers verworven engels op buitenlanders willen uitproberen, wat wel vermakelijk is. Het beste engels dat ik daar ben tegengekomen was van een schattig klein oud vrouwtje van diep in de tachtig. Het zestienjarige zoontje van de familie die m’n overnachting probeerde te regelen had al verteld dat zijn oma het engels beter beheerste, wat ik maar moeilijk geloven kon, maar wat grappig genoeg wel waar was. Heb haar kort gesproken, een uitermate hartelijk en stokoud mensje, dat accentloos engels sprak. Haar levensverhaal was het resultaat van desastreuse timing: als jonge vrouw naar Canada verhuisd met haar man, daar ook weer van hem gescheiden is ze vervolgens alleen weer terug gegaan naar Albanië, vlak voordat de communisten aan de macht kwamen.

“I would like to go back there but I can’t”
– “Why not?”
“I’m an old woman now, I know nobody there”

Verder wilden maar weinig mensen praten over de tijd onder het communisme, iets wat ik nu beter begrijp.

Heb een aardige conversatie met gepensioneerd muziekleraar/postzegelverzamelaar over het strikte lesprogramma onder het communisme:
– “If it is white, and the book says it’s black; I say it’s black.”

bunker op strand in Albanië uit de communistische tijd
Dit soort bunkers uit de communistische tijd zie je overal langs de kust.

Berat

Berat heeft een prachtig oude middeleeuwse citadel, maar ik vrees dat ik er nog eens terug moet gaan om het echt goed te bekijken. Toen ik daar aankwam kon ik de twee vrienden waar ik die middag mee optrok nog net overhalen voor een bezoek aan het museum van de iconen-schilder Onufri. Gasten hebben toen een taxi geregeld, want ze waren niet van plan om het hele eind steil naar boven te gaan lopen. Heb zelf een toegangs-kaartje gekocht, en de twee vrienden mochten gratis naar binnen, waren daar overigens voor het eerst van hun leven (museum in hun eigen stadje!), maar liepen toch verveeld ongeïnteresseerd rond (te kijken naar de schilderijen aan de wand, i.p.v. ze echt te bekijken). Heb hun later uitgelegd dat Onufri’s kleurgebruik toch echt wel bijzonder was, wat ze ter kennisgeving aannamen. De rest van de middag hebben we poolbiljart, volgens de strikte regels van het spel, gespeeld.

Bus naar Berat. In Berat aangekomen krijg ik kamer aangeboden in café door twee getapte jongens. Ga na enige twijfel op in, maar blijkt goed uit te pakken. Met taxi naar museum Onufri, is bijzonder de moeite waard, daarna pool-biljarten. ‘sAvonds op Balkon met vrienden van de familie flesje ketel soldaat gemaakt.

Twee broers op balkon in Berat
Twee broers in Berat, leuke gasten, en identificeerden zich nadrukkelijk als Grieks orthodox (dus niet als etnische Albanezen, deze zijn vaak - tenminste in naam - moslim). Met de rechter en een (beetje eigenaardige) vriend van hem ben ik nog wezen poolen in het plaatselijk café. Hij zat in allerlei vage zaakjes met die maat van hem, maar ze konden onwaarschijnlijk goed poolen. 'kWas eigenlijk al vergeten van dat halve liter flesje ketel jenever die ik vanuit Nederland had meegenomen, waarschijnlijk met het idee om het aan iemand cadeau te doen, maar dat hebben we daar op dat balkon dus soldaat gemaakt. Het was een karakteristiek oud huis gebouwd op een heuvel met druivenranken langs de balustraden. Het uitzicht vanaf dit balkon links in de verte keek uit op een bos waar, als een soort van destructieve land-art in grote kapitalen de naam “ENVER” was uit weggekapt.

Een jaar later in 1997 zou de economie van het land instorten en de anarchie uitbreken; rebellen en de maffia aan de macht in Berat. Veel vrouwen daar in de omgeving zijn slachtoffer geworden van vrouwenhandel/gedwongen prostitutie. Verderop in het zuiden van Albanië werd een dorpje genaamd Lazarat in dat machtsvacuüm dé wietplantage van Europa totdat het werd opgerold.

Woensdag ’sMorgens naar markt in bazar, daarna anti-climax want alle bussen richting Gjirokastra zijn al vertrokken. Verander van plan en stap op de bus richt Fier. De almaar voortdurende Babylonische spraakverwarring wordt in de bus voortgezet met een landarbeider, en …

Dagboek fragment
Ingescand dagboek fragment. Suikervrij dieet, maar nog wel steeds ijsjes eten, dat dan weer wel ..., Die bramen langs de weg naar Apollonia waren trouwens fantastisch; de beste die ik ooit proefde, en heb me daar helemaal vol mee gegeten. Mensen in autos stopten langs de weg om ze te plukken, ondertussen liedjes zingend.
Weg naar Apollonia
Weg naar Apollonia, je ziet nog plassen water. Het weer had daar – toen ik er was eind augustus 1996 – het patroon van ’snachts licht regenen, en overdag half bewolkt.

Gjirokastra

Gjirokastra is werkelijk een plaatje van een stad, onwerkelijk als een openluchtmuseum ligt het, gebouwd tegen een heuvelwand, je tegemoet te stralen. Boven de stad, helemaal bovenop de heuvel, een oud kasteel met klokkentoren, als een piek op een kerstboom, wat het beeld compleet af maakt. Het heeft op mij een onuitwisbare indruk gemaakt, want de belofte van de eerste indruk wordt ook waar gemaakt door de stad zelf, wanneer je naar boven richting het kasteel loopt; de huizen en straten, niks is precies hetzelfde, maar alles is fraai. Apart is ook het reliëf in de straat, om-en-om zwart-wit steen voor extra grip, om maar niet uit te glijden op de steile weg.

Ansichtkaart Gjirokastra
Ansichtkaart Gjirokastra

In toeristisch opzicht was dit het absolute hoogtepunt van de vakantie, al besef ik ook dat ik toen het geluk had om daar, als Lord Byron in negentiende eeuws Venetië, praktisch als enige toerist toen rond te lopen. Wellicht voelt het anders wanneer je daar nu heen gaat, omdat het toerisme in Albanië elk jaar toeneemt, en je onherroepelijk daar ooit als één van de vele plaatjes-schieters rondloopt; want deze stad is natuurlijk het onontkoombare verplichte nummer van elke Albanië trip.

uitzicht vanaf kasteel Gjirokastra
uitzicht vanaf kasteel Gjirokastra

Het militair museum in het kasteel was niet zo zeer aan mij besteed, maar heeft, zoals je wel kunt verwachten, een geweldig uitzicht op de stad beneden.

Het geboortehuis van oud communistische dictator Enver Hoxha herbergt het ethnographisch museum. Eén van de redenen dat de stad zo goed geconserveert is gebleven is omdat dit Hoxha’s geboorteplaats is. De oude stad staat, net als de citadel van Berat, op de ENESCO werelderfgoedlijst.

Stadsgezicht Gjirokastra
Stadsgezicht Gjirokastra
boefjes uit Gjirokastra
Deze boefjes uit Gjirokastra zullen nu ongeveer even oud zijn als dat ik toen was
Huis in Gjirokastra
Huis in Gjirokastra
Gjirokastra van boven
Gjirokastra van boven
Landschap nabij Gjirokastra
Landschap nabij Gjirokastra
  1. Verkiezingen in 1992 betekende het begin van het einde voor de tot dan toe oppermachtige Communistische Partij. Een jaar later in 1997 brak in het land anarchie uit, na de ineenstorting van piramidefondsen die veel naïeve beleggers tot een compleet bankroet had gedreven: een harde les in kapitalisme.
  2. Net afgestudeerd van kunstacademie en twee jaar postacademisch, praktisch blut en net begonnen aan het suikervrije dieet die het begin van m’n lichamelijk herstel zou betekenen.
  3. Dit is jammer, want behalve dat dit een daad van geïnstitutionaliseerd vandalisme is, is het ook een domme falsificatie van de kunst-geschiedenis. Natuurlijk is net na het omvallen van het communistische regime het standbeeld van Enver Hoxha van het Skanderbeg plein omgetrokken. Maar dit hele mozaïek is geconcipeert in sociaal realistische stijl en om dan begin jaren negentig communistische symboliek te verwijderen is uiteraard politiek gemotiveerd en in die zin begrijpelijk, maar daarom nog niet minder kortzichtig. Zie ook foto van mozaïek van vóór de “restauratie”, waar duidelijk de rode ster met goud-gele contour achter het hoofd van de centrale vrouwenfiguur valt te zien. Die goud-gele contour is verwijderd en als meer amorfe vorm opgegaan in de achtergrond van de rode vlag.
Advertenties
Albanië 1996

Zwemmen bij Sterkfontein Dam

Verjaardag

Routines zijn belangrijk. JW en ik hebben ochtend-routines die sterk van elkaar afwijken, daarbij zijn we bijna nooit echt gelijktijdig wakker, en zijn we sowieso mensen die, zeker ‘smorgens, het liefst hun eigen gang gaan. Voor hem draait het daarbij, zover als ik kan zien, vnl. om een peuk en een kop koffie, die van mij om een fruit-ontbijtje, al kan ik hem ook nog wel blij maken met een geroosterde ‘milie’ (Afrikaans voor maiskolf).

camping van Amphitheatre Backpackers, omringt door de Drakensberg - Zuid Afrika
camping van Amphitheatre Backpackers,
omringt door de Drakensberg
foto: Bram de Haan

Vandaag is het Zaterdag 24 januari 2015, JW’s verjaardag, en om zeven uur ‘smorgens dichtbij het noordelijkste deel van Drakensberg – in het Noord-Westen van de provincie KwaZulu-Natal in Zuid Afrika al erg warm; niet het meest geschikte weer voor een lange ‘hike’ * …. Wanneer ik hem om ongeveer negen uur ‘smorgens, nadat m’n bloedsuikerspiegel weer voor een paar uur op peil is gebracht (peertje, pruim, kiwi, nectarine), bij de ingang van de dorm-room aantref, (en “lang-zal-die-leven” voor hem kreun) staat hij samen met Erwin te kletsen. Erwin is een vriend van JW, komt oorspronkelijk uit Nijmegen en is afgestudeerd bioloog/geoloog. Hij woont nu al jaren in Zuid Afrika, en geeft les aan de universiteit in een stadje in Vrijstaat, waar hij mentor is van milieu-specialisten in opleiding, maar bijvoorbeeld ook veldwerk met zijn studenten doet.

waterval in de Drakensberg - Zuid Afrika
waterval in de Drakensberg
foto: Bram de Haan

Gisterenavond hebben we nog gezellig geborreld, nadat hij samen met een vriendin, (die hij net afgezet heeft op de intercity-bus naar Lesotho,) ons op de backpackers lodge is komen op zoeken (na een ‘kattebelletje’ van JW), en is hier op de lodge blijven slapen. Oorspronkelijk was het idee om met z’n drieën te gaan ‘hiken’* in de Drakensberg, en dat zou behalve gewoon leuk, ook best weleens een leerzame ervaring geweest kunnen zijn, met Erwin’s professionele inzicht en vakkennis als extra dimensie. Maar vanwege de hitte heeft niemand echt zin om in de bergen te gaan lopen zweten, en we besluiten af te spreken voor later op de dag bij Sterkfontein Dam; één van de plekken waar Erwin weleens zwemt. Wij gaan dat combineren met het kopen van een buskaartje bij de plaatselijke supermarkt in een stadje met de naam Phuthaditjhaba, meteen daar boodschappen doen, om op de terugweg een frisse duik te maken bij Sterkfontein Dam.

R712, Harrismith – Phuthaditjhaba

De reden dat we naar Phuthaditjhaba gaan, is omdat die plaats vlakbij de volgende voorgenomen bestemming “Golden Gate Highlands National Park” ligt, en het daarom logisch lijkt voor JW om daar het plaatsbewijs op de intercitybus te reserveren. Alle voorgenomen plannen lopen uit door oponthoud. Had Erwin tussen neus en lippen door al gezegd “dat m’n huurautootje die weg waarschijnlijk niet zo prettig zou vinden”; die opmerking blijkt achteraf, rijdend op die weg, van het soort ‘melige understatements’ te zijn waar men in Gelderland het patent op heeft. Deze weg, de R712 van Harrismith naar Phuthaditjhaba – wat ooit een verharde weg heeft moeten zijn, is met voorsprong de meest afschuwelijke weg in Zuid Afrika (en dat zegt wel wat), of waar dan ook, waar ik over langere afstand op heb mogen rijden. Later hoor ik dat de weg al vijf jaar lang slecht is, en dat men, op en af, al drie jaar bezig is, stukken uit te repareren. Maar blijkbaar heeft deze weg geen prioriteit voor de provincie Vrijstaat, want van de 45km is zeker 20km zo rot als een mispel. De toch al heuvelachtige weg ontbeert een toplaag asfalt over langere stukken waar een ongelijkmatige grove grindlaag met hobbels, gaten en kuilen, complete weghelften totaal onbruikbaar maakt, zodat je elkaar als tegenliggers alleen stapvoets kunt passeren. Een uur lang in de tweede versnelling doormodderen is waar het op neer komt, en ik begin dan al het idee om deze weg nog vaker te moeten nemen te haten: dit geploeter is niet mijn idee van vakantie.

afslag Phuthaditjhaba - Vrijstaat Zuid Afrika
afslag Phuthaditjhaba
foto: Krzysztof Bielecki

Phuthaditjhaba

De creatie van een hoofdstad Phuthaditjhaba voor een ‘homeland’ “QwaQwa”, en het dumpen van 200.000 zuidelijke Sotho mensen op een afgelegen stuk onvruchtbare grond ver weg van enige economische activiteit, was één van de meer obscene bestuursbeslissingen (begin jaren tachtig van de twintigste eeuw) door het apartheidsregime die tot op de dag van vandaag doorwerkt. Deze stad heeft echt helemaal niks dat het leven in een stad aangenaam kan maken, of het moet het “Shopping Centre MandelaPark” zijn, dat er nog redelijk fris en modern uitziet ondanks de, gedeeltelijk aan het oog ontrokken, restanten van ‘wat-een-brand-moet-zijn-geweest’.

Shopping Centre MandelaPark, Phuthaditjhaba, Vrijstaat - Zuid Afrika
Shopping Centre MandelaPark, Phuthaditjhaba
foto: Bram de Haan

De intercity bus die JW moet hebben vertrekt alleen van Harrismith, dus dat buskaartje wordt gekocht. De lunch in een fastfood kiptentje in “Shopping Centre MandelaPark” is helaas de meest aangename eetgelegenheid die er hier te vinden is, dus daar moeten we het mee doen.

Sterkfontein Dam

Voor Erwin is het, door al het oponthoud, inmiddels te laat geworden, hij tekst een berichtje dat z’n plannen gewijzigd zijn. We mogen weer over dezelfde weg terug, en slaan af bij Sterkfontein Dam voor een frisse duik. Ook dit is weer een park met een slagboom, iets waar je hier ook wel blij mee kan zijn, i.v.m. veiligheid.

recreatie op, bij, en in het water van Sterkfontein Dam - Zuid Afrika
recreatie op, bij, en in het water van Sterkfontein Dam
foto: Bram de Haan

Het wateroppervlak is aanzienlijk groot, en er wordt hier op van allerlei manieren rerecreëert: vissen, waterskiën, waterscooteren, en natuurlijk zwemmen. De ‘braai’ ontbreekt uiteraard ook niet.

Grenadierwever (Euplectes orix), Sterkfontein Dam - Zuid Afrika
Deze Grenadierwever (Euplectes orix) leeft in Sterkfontein Dam samen met andere wevers, zoals de Kleine textorwever (Ploceus intermedius) tussen het riet
foto: Bram de Haan

Langzaam komen er steeds meer donkere wolken opzetten, en in de verte begint het te bliksemen, zoals wel vaker in deze regio rond deze tijd van het jaar. In de auto terug begint het te regenen, en ook nog wel even hard, maar wanneer we terug zijn bij de backpackers hostel is de grond zo goed als droog; regenbuien zijn hier erg plaatselijk.

* ‘hike’ = NL: wandeling,
* ‘hiken’ = door de natuur trekken, te voet

Zwemmen bij Sterkfontein Dam

Drakensberg

Ukhahlamba Drakensberg Park

Het Ukhahlamba Drakensberg Park, dat onderdeel is van de Drakensberg regio, beslaat zo’n 243.000 hectare oppervlak van een grote bergketen. Het vormt de natuurlijke afscheiding tussen het berg-koninkrijk van Lesotho en het oostelijke deel van Zuid Afrika. In de Drakensberg regio is landbouw altijd beperkt gebleven; vanwege de harde winters zocht men in de negentiende eeuw liever het geluk elders.

zuidelijke Drakensberg, Zuid Afrika
bijna windstil, halfbewolkt weer in de zuidelijke Drakensberg
foto: Bram de Haan

Stromness

Vanaf Sani Lodge, de aangename backpackers hostel waar we overnachten, beginnen wandelroutes van verschillende lengtes en moeilijkheids-graden. We regelen een wandelkaartje waar we niet eens een “permit” van het park voor nodig hebben, want we kiezen voor één van de kortere routes, onderdeel uitmakend van de “Stromness Hiking Trail” die ons binnen een paar uur weer terug zou moeten brengen naar “Sani Pass” (, de enige provinciale weg hier die toegang geeft tot Lesotho, waar tevens ons hostel aan ligt). Het is negen uur ‘morgens wanneer we beginnen te lopen met meer dan genoeg eten en water in de rugtassen. Het is halfbewolkt, en praktisch windstil.

Amethisthoningzuiger, Zuidelijke Drakensberg, Zuid Afrika
Amethisthoningzuiger
foto: Bram de Haan

Het eerste stuk gaat langs meertjes door glooiend heuvellandschap met groene valleien. We zien bij een meertje een zwarte kolibrie-achtige vogel haar lange kromme snavel dippen in de kelken van rode bloemetjes die van een riet-achtige plant zijn. Behalve vogels en hagedissen komen we voorlopig geen andere dieren tegen. Wanneer we later bij een stapel stenen aankomen, dat een herkenningspunt zou moeten zijn volgens de wandelkaart, rijmt de schematische weergave van een hek op de kaart niet met wat we daar aantreffen, en gaan twijfelen aan de juiste route om bij de Sani-Pass terug uit te komen.

Bergopwaards

Wanneer we even later twee mede-wandelaars in straf tempo bergopwaards zien lopen, slaan we ook maar die richting in, want je komt vanzelf wel weer ergens uit. Wanneer we, na een stevige klim en een lunchpauze, weer verder gaan zien we de twee, die we eerder zagen, pauzeren. Van hun wandelkaart wijzen ze de langere route aan die ze schijnbaar aan het doen zijn; een route die een veel ruimere bocht beschrijft, uitkomend op de Sani-Pass, dan die wij in gedachten hadden. Omdat we geen zin hebben om terug te gaan, en het hier, verder het gebied in, alleen maar ruiger en mooier wordt, gaan we op dit zelfde pad verder.

riviertje tussen de bergen, zuidelijke Drakensberg - Zuid Afrika
riviertje tussen de bergen
foto: Bram de Haan

Bergriviertje

Hier boven komen we steeds meer water tegen, in allerlei vormen, zoals het koele bronwater dat onophoudend van onder uit een rotspartij vandaan opborrelt. Doorlopend komen we uit bij een riviertje dat tussen twee bergen door kronkelt. Vanaf dit punt zal het pad de loop van het water blijven volgen, en zullen we, wel zes of zeven keer, schoenen en sokken uit moeten trekken om door het ondiepe, maar snel stromende, riviertje te waden; over de rotsige bodem met gladde losse keien, om het pad te kunnen vervolgen. Een paar keer lopen we verkeerd en kunnen dan weer een stukje terug (, wanneer de ronde houten balkjes van het pad ontbreken en het pad vager wordt, omdat we dan net per abuis een afslag missen). Je moet goed blijven opletten waar je loopt; de keien op het pad zijn verradelijke enkelbrekertjes.

natuurlijke douche, zuidelijke Drakensberg - Zuid Afrika
natuurlijke douche
foto: Bram de Haan

Het riviertje (, niet zo zeer de vegetatie of het karakter van de bergen zelf,) doet me ook wel denken aan de riviertjes in het stroomgebied van de Mont Ventoux (, in de Provence Zuid-Frankrijk), met her en der grote rotsblokken die soms in het stroompje zijn blijven liggen. We komen op een plek waar het water van ongeveer acht meter hoog over een richel komt, en zich bij de rivier voegt. Misschien niet de meest spectaculaire waterval, maar het overvalt je als je daar loopt en je opeens het neerkletterende water hoort, en ziet schitteren in het zonlicht, terwijl je daar als het ware, achterlangs onder het afdak van die brede richel, argeloos voorbij komt. JW neemt hier een korte koele stort-douche.

grote rotsblokken in riviertje, zuidelijke Drakensberg - Zuid Afrika
grote rotsblokken in riviertje
foto: Bram de Haan

Bewoonde Wereld

Wanneer we na acht uur lopen, inclusief pauzes, voor het eerst weer de bewoonde wereld waarnemen mag ik nog één keer de broekspijpen oprollen, en op blote voeten naar de overkant strompelen. We hebben fantastische, en gevarieerde natuur gezien, van groene valleien tot rotsige berg-stroompjes, in dit hoekje van de Drakensberg: dit was deze langere tocht dubbel en dwars waard.

drie vogels gezien in de zuidelijke Drakensberg - Zuid Afrika
Roodborstrotsspringer, onvolwassen - vrouwelijk (Chaetops aurantius)
Afrikaanse zwarte kuifarend (Lophaetus occipitalis)
Afrikaanse koekoekswouw (Aviceda cuculoides)
foto (collage): Bram de Haan

van de zuidelijke naar de noordelijke Drakensberg

We gaan vanaf het zuidelijke gedeelte van de Drakensberg, op de Sani Pass, naar het uiterste noordelijke deel, want het “Royal Natal National Park” moet een prachtig natuurreservaat zijn. “Amphitheatre Backpackers” dat daar in de buurt ligt wordt onze uitvalsbasis. We zullen met de auto een flink stuk terug het land in moeten rijden om daar uiteindelijk uit te komen, want als er al wegen zijn in de Drakensberg, dan zijn dat toegangswegen tot een park, zeker geen verbindingswegen binnen de parken, (en daar wil je ook geen bergpassen doorheen, wanneer je dat schitterend brok natuur eenmaal gezien hebt.).

Roodkeelwidavink, Royal Natal National Park, Drakensberg - Zuid Afrika
Roodkeelwidavink (Euplectes ardens)
foto: Bram de Haan

JW had het idee om de CD’s met Zuid Afrikaanse muziek *, die ik eerder in Durban als souvenir aanschafte, in de auto af te spelen. Zo heeft onze vorderende ‘roadmovie’ nu een ‘soundtrack’ (waarvan het volume af en toe flink wordt opgeschroefd). Wanneer we een tussenstop maken voor een lunchbreak op een parkeerplaats van een winkelcentrum in het (industriestadje?) Howick, valt op dat het winkelend publiek vnl. uit blanke Zuid Afrikaners bestaat (, wat voor mij hier in Zuid Afrika gek genoeg een nieuw fenomeen is …). Is dit omdat we in de buurt komen van Vrijstaat?

Nieuwe Uitvalbasis

“Amphitheatre Backpackers” ligt in een groene vallei dat letterlijk wordt omringt door één lange aaneengesloten bergflank van de Noordelijke Drakensberg. De naam komt van de meest dramatische bergflank die je kunt vinden in de Drakensberg, en die we hier zeker gaan opzoeken. Voor anderhalve dag hebben we onze dorm-room (in een rondeel-achtig gebouwtje) voor ons zelf, wat eigenlijk net zo goed is als een hotelkamer, maar dan voor een ‘prikkie’. De dorm-room bestaat uit drie stapelbedden, en één tweepersoonsbed op een laag zoldertje onder het ronde dak. We maken plannen voor een wandeling de volgende dag, en doen de rest van de dag weinig behalve avondeten bereiden in de gemeenschappelijke keuken.

Bloemen, Drakensberg - Zuid Afrika
Bloemen die je aan kunt treffen in Drakensberg
foto (collage): Bram de Haan

Royal Natal National Park

Behalve een klein bedrag voor entree, mag je tot twee maal toe persoonsgegevens noteren, één keer bij de ingang van het park voordat je voorbij de slagbomen geraakt, en een tweede keer bij de parkeerplaats. Twee keer lijkt een beetje overdreven op een mooie dag, maar dit voorkomt wel dat wandelaars die iets overkomt aan hun lot wordt overgelaten. Aangezien het regenseizoen is komen regenbuien in de zomer regelmatig voor in de Drakensberg. Dus behalve zonnebrandcrème, mag je hier ook je regenjas meenemen wanneer je aan een langere wandeling begint, al kan een buitje hier ook wel lekker verfrissend zijn, vanwege de warmte. De paden blijken zeer adequaat te zijn aangelegd, de bewegwijziging is duidelijk en ondubbelzinnig zodat het, met een wandelkaartje van het ‘Visitors Centre’ in de hand, eigenlijk onmogelijk lijkt om hier in “Royal Natal” te verdwalen. Een uitglijer op de vaak steile paden die uiteraard glad kunnen zijn van modder, of door een regenbui, kan natuurlijk altijd, maar dat is hetzelfde als overal; goede ingelopen wandelschoenen heb je ook altijd nodig.

Tiger Falls, Royal Natal National Park, Drakensberg - Zuid Afrika
Tiger Falls
foto: Bram de Haan

De eerste dag maken we een wandeling van ongeveer vijf uur, met als hoogtepunten de “Tiger Falls”: een zeer brede waterval met twee ‘plateaus’, “Lookout Rock”: een uitzichtspunt als rots, “Cascades”: een serie mini-watervalletjes achter elkaar (, dat misschien ontstaan is omdat het over die lengte zo’n groot hoogte verschil aflegt). Maar zo heeft dit berglandschap met stroompjes en riviertjes ontzettend veel onverwachte hoeken en gaten, en weet je eigenlijk nooit wat je verderop zult aantreffen.

Cascades, Royal Natal National Park, Drakensberg - Zuid Afrika
Cascades
foto: Bram de Haan

Weersomslag

Het laatste half uur begint het zachtjes te regenen, We trekken onze shirtjes uit en laten het buitje, in eerste instantie, over ons heen komen. Wanneer het even later iets harder gaat regenen trek ik m’n regenjas over m’n blote bast. Een laatste sprintje naar de parkeerplaats wanneer het begint te stortregenen voorkomt dat we op de valreep doorweekt raken.

insects, with butterfly the Pirate - Catacroptera cloanthe cloanthe, Drakensberg - Zuid Afrika
Insecten, waaronder de vlinder:
"The Pirate" (Catacroptera cloanthe cloanthe)
foto: Bram de Haan

Vakantie Tempo

De laatste dagen in “Amphitheatre Backpackers” doen we het rustiger aan. We maken nog een wandeltocht richting “the Gorge”, vooral om het dramatische profiel van “the Amphitheatre” te zien. En dat is werkelijk niet te filmen, letterlijk een rotsmuur die niet op lijkt te houden (; ik kreeg het in ieder geval niet voor elkaar om het kolos in z’n geheel binnen het kader van de camera te positioneren). Rond één van de hogere toppen kruipen dikke mistflarden omhoog, en ik verbeeld me dat ik wolken zie ontstaan.

Wolken rond bergtoppen
van de Amphitheatre bergformatie, Drakensberg - Zuid Afrika
Wolken rond één van de bergtoppen
van de "Amphitheatre" bergformatie, 
Drakensberg - Zuid Afrika
foto: Bram de Haan

I.p.v. de route helemaal tot het eind door te lopen, gaan we, op ongeveer een uur lopen, eerder terug: we zijn min of meer al drie dagen achter elkaar op het heetst van de dag een berg aan het oplopen, en het moet ook leuk blijven. Terug bij het hostel een frisse duik in het zwembadje.

Champagne Valley

Eigenlijk ook omdat ik zo weinig zin had om nogmaals die slechte weg op te moeten, zijn de plannen gewijzigd. I.p.v. “Golden Gate Highlands Park” gaan we naar de “Champagne Valley”, 50km zuidelijker, maar nog steeds in het noorden van Drakensberg. (“Champagne Castle” is de naam van de berg met de op twee na hoogste piek van de Drakensberg, de vallei is naar deze berg vernoemd …). Ons verblijf in deze groene vallei in het noorden van Drakensberg was één van de hoogtepunten van de vakantie. Ongedwongen is het woord dat bij me opkomt, wat alles te maken heeft met de accomodatie: Inkosana Lodge.

Uitzicht vanaf de Sphinx, Champagne Valley, Drakensberg - Zuid Afrika
Uitzicht vanaf "The Sphinx"
foto: Bram de Haan

Maloti Drakensberg Park

Het is een eindje klimmen, maar het uitzicht van bovenop ‘The Sphinx’ op de groene vallei ver beneden is weids, en op de andere bergtoppen, die nu niet meer zo ver zijn, duizelingwekkend (om je voor te stellen op zo’n bovenste weidje te staan).

Waterval, Drakensberg - Zuid Afrika
Waterval
foto: Bram de Haan

Storm in de bergen

De laatste dag, op het eind van de middag, begint het steeds harder te waaien, en komen er donkere wolken opzetten. Het is de laatste avond in de Drakensberg, en het voelde de hele dag al als de laatste dag van de vakantie. Dat klopt niet helemaal, meer de laatste dag van onze gezamenlijke vakantie. Morgen wordt een reisdag: dan scheiden onze wegen zich in Harrismith (Vrijstaat). Daar zet ik JW af op de city-to-city bus, en dan heeft hij overmorgen nog een dag om aan het strand in Durban te liggen. Mijn vliegtuig gaat pas vrijdagavond, en het is vandaag dinsdag, wat betekent dat ik donderdag nog iets van de stad Johannesburg kan meemaken.

roofvogel in vlucht, Drakensberg - Zuid Afrika
roofvogel in vlucht
foto: Bram de Haan

Wanneer ik aan het begin van de avond eten aan het maken ben begint het te onweren, en de harde wind is een regenstorm geworden. JW heb ik al een paar uur niet gezien, en wanneer hij verschijnt heeft hij net de laatste droge kleren aan die hij uit de tent heeft kunnen redden, want die staat inmiddels onder water. Hij zal vanacht bij mij in de dorm-room slapen.

  • * Madala Kunene – King of the Zulu Guitar
  • * Busi Mhlongo – Freedom
Drakensberg

Zondagse Rit

Zaterdagochtend heeft JW zijn laatste dienst in het backpackers hostel gedraaid na een hectisch seizoen, en heeft daarna meteen de laatste voorbereidingen getroffen voor minstens een week vakantie. Zondagochtend zijn we om klokslag zeven uur bij het tank-stationnetje in Port St. Johns, om met een volle tank aan de rit naar Drakensberg te kunnen beginnen. Onderweg zien we veel mensen in hun zondagse kleren op weg naar de kerk lopen.

Maar je ziet hier bijna altijd mensen langs de kant van de weg lopen – een enkele keer zelfs fietsend tegen de rijrichting in. Schoolkinderen, soms in schooluniform, leggen lopend langs de weg in het heuvel- en berglandschap vaak grote afstanden af van en naar school. Wat me vaak ontroert is hoe de mensen gekleed gaan. Velen dragen wel één of ander hoofddeksel, behalve hoeden en petjes zie je, ondanks de warmte, ook wel wollen mutsen. Men lijkt een grote voorkeur te hebben voor verzadigde knal-kleuren, in alle mogelijke combinaties als tropische vogels, al lijkt men ook daarin een persoonlijke stijl na te streven. Een enkeling geeft blijk van modebewustheidzijn, en kan als “dandy” zo in een glossy. In de armste gebieden in de provincie zie je wel sjofel geklede mensen – wat ook wel eens werkkleding kan zijn, maar over het algemeen doen de mensen hier in de East Cape, ondanks geldgebrek, “een poging tot netjes” ….: en dát is denk ik wat het is dat me ontroert.

Het is rustig op de weg, en we doen het rustig aan: de gaten en oneffenheden die er, zeker in het begin zijn, in combinatie met het klimmen en dalen op de bochtige weg ontneemt me de moed om, zoals overal in de East Cape provincie, de maximum snelheid ook maar enigszins te benaderen. Toch is het niet onplezierig rijden, want er is weinig verkeer op de weg, en eigenlijk al helemaal geen vrachtverkeer.

winkel in Flagstaff - East Cape, Zuid Afrika
winkel in Flagstaff
foto: Bram de Haan

Het eerste dorpje waar we doorheen komen en een korte stop maken is Flagstaff. Halverwege deze plaats en een klein dorpje met de naam ‘Lusikisiki’ zijn we voorbij het plaatselijke ziekenhuis van de regio gereden, dat dus op ongeveer veertig kilometer afstand van Port St. Johns ligt. JW vertelde me van de keer dat ze een gast van het hostel, met hyperventilatie problemen, ‘snachts daar naar toe hebben moeten brengen over deze onverlichte bochtige bergweg ….

De hoofdweg van Flagstaff is, zoals in bijna alle dorpen waar je in dit land doorheen komt, tevens de weg waar je al op rijdt; kortom de toegangsweg loopt dwars door het dorp, en wordt daardoor ook de weg waar vaak de belangrijkste gebouwen en winkels aan staan. (Ben er inmiddels aan gewend om daar langzaam, soms zelfs stapvoets, te gaan rijden, maar was daar een paar weken geleden nog niet erg op verdacht. Er staan weliswaar borden om de snelheid te minderen, maar vaak zijn de dorpen rommelig van opzet, waardoor je soms nauwelijks ziet waar ze beginnen, maar waar voetgangers wel kuierend de weg over steken.)

Zingend de Kerk in

Voor een pauze in Flagstaff stop ik op de eerste de beste mogelijkheid midden in het dorp die geschikt lijkt als parkeerplek, vnl. omdat daar al andere auto’s staan. Het blijkt pal voor een katholieke kerk te zijn. (Er zijn hier sowieso veel kerkgenootschappen; allerlei smaken christelijk, waaronder jehova getuigen, maar heel sporadisch ook wel een moskee. Eén van de populairste kerkgenootschappen in Zuid Afrika is de kerk van “the Holy Cross”. Zij rijden zelfs met grote toerbussen de wegen af om mensen naar de meest dichtstbijzijnde kerk te vervoeren.)

katholieke kerk, Flagstaff - East Cape, Zuid Afrika
katholieke kerk Flagstaff
foto: Bram de Haan

We horen een orgeltje spelen, dat misschien wel niet meer is dan een plastic keyboard met versterker, maar de muziek klinkt opwekkend. Wanneer we later terugkomen van een rondje lopen zien we steeds meer mensen de kerk binnen gaan. Twee banieren waar kleine belletjes aan bevestigd zijn, deinen voor in de kerk ritmisch mee met de klanken van het orgeltje, het geklingel van de belletjes klinkt lichtvoetig. De mensen beginnen te zingen zodra ze over de drempel van de kerk heen stappen; en dit kunnen ze: in een swingend ritme en meerstemmig in harmonie: het klinkt uitgesproken blijmoedig.

uitkijkend op de straat vanaf Shoprite winkelcentrum, Kokstad - East Cape, Zuid Afrika
Shoprite winkelcentrum Kokstad
foto: Bram de Haan

Kokstad is de grootste plaats langs deze weg, en misschien ook wel van de regio, met redelijk wat winkels en bedrijvigheid. Al kun je hier ook in een minuutje doorheen rijden. Er is ook een overdekt winkelcentrum, en JW wijst me op een winkel van een Chinese eigenaar. Dit soort winkeltjes van Chinese eigenaren, met goedkope kleding, huishoudelijke artikelen, en verder alles wat van plastic is en met de boot uit China komt, zie je hier steeds meer de laatste jaren. Jammer genoeg is het grootste donkergroene schooluniform-truitje met V-hals en okergele streepjes, dat daar hangt, net een maatje te klein voor me.

weg richting de zuidelijke Drakensberg, Zuid Afrika
richting de zuidelijke Drakensberg
foto: Bram de Haan

Vanaf Kokstad is het nog een stevig eindje rijden naar Drakensberg, maar al snel komen we in de provincie Kwazulu-Natal, en worden de wegen veel beter. Wanneer we Himevile gepasseerd zijn, en op de Sani-pass rijden zijn we vlakbij onze eindbestemming van vandaag: “Sani Lodge”. Het is hier uitgestorven stil, en je wordt er ook zelf stil van: overal om je heen, waar je ook kijkt, zijn “koppies”: ruige bergen met rotsen verspreid over de hellingen, en soms rotsige bergtoppen.

Zondagse Rit

Uitzicht

Huisje aan Zee

Wanneer we ‘smorgens een pakket tentstokken, een opgevouwen tentdoek, en twee kleine plastic tuinstoelen, van het hostel naar JW’s huisje gaan vervoeren, passeren we kleine huisjes met golfplaten daken, en laag improvisatorisch hekwerk, rijdend op de steile weg langs de kust. Op sommige plekken boven de weg zie je soms schoentjes hangen, bij elkaar gebonden aan de schoenveters, hangend aan elektra kabels. JW vertelt dat dit wordt gedaan ter afschrikking aan criminelen. De boodschap is dan dat, wanneer mensen uit de buurt bijvoorbeeld een inbreker op heterdaad betrappen, men zelf met hem afrekent, i.p.v. de politie erbij halen.

huisje aan de Indische Oceaan in Port St. Johns, East Cape - Zuid Afrika
huisje aan de Indische Oceaan,
Port St. Johns
foto: Bram de Haan

Het beeld dat ik van JW’s woonplek gevormd had, gebaseerd op de omschrijving: “appartementje bij de kust” had zich hier al enigszins bijgesteld. Niet alleen door wat je hier ziet aan woningbouw, maar misschien ook wel door de goedbedoelde waarschuwende opmerkingen van een paar vaste gasten hier.

raam van huisje aan de Indische Oceaan in Port St. Johns, East Cape - Zuid Afrika
één van de twee ramen van het huisje,
aan de Indische Oceaan,
Port St. Johns
foto: Bram de Haan

Het toegangs-hekwerkje, voor het erf waar hij woont, is gemaakt met boomtakjes die verticaal rechtop staan, ongeveer 20cm van elkaar, en worden bijeen gehouden door prikkeldraad. De eigenaar van de pandjes buurman op het terrein blijkt een vriendelijke bescheiden man van middelbare leeftijd, met die getaande huid die je hier vanzelf krijgt. Het wit gepleisterde huisje heeft een golfplatendak, waardoor de warmte binnen erg blijft hangen. Er zijn twee kleine kamers, waar JW er maar één echt van gebruikt. Aangekomen kan hij meteen een paar kleine tomaatjes oogsten, want de grond buiten is opgedeeld in licht hellende plateaus, en grotendeels ingericht als moestuin: er staat o.a. mais, tomaten, en spinazie losjes gepoot tussen toch ook wel wat onkruid.

uitzicht vanaf de tuin van huisje aan de Indische Oceaan in Port St. Johns, East Cape - Zuid Afrika
uitzicht vanaf de tuin,
op de Indische Oceaan
foto: Bram de Haan

Het uitzicht is geweldig: we kijken uit op de rotskust en de Indische Oceaan. Hij kan even verderop een paadje naar beneden nemen en de hengel uitgooien vanaf de rotsen. De bijvangst van krabbetjes of kreeftjes, die je hier voor een habbekrats bij de plaatselijke vissers kunt kopen, blijkt goed aas te zijn. Zo genereert hij dus soms zelf, op een vrije dag wanneer hij daar zin in heeft, zijn eigen eten: gevangen uit de zee en geplukt van eigen moestuin.

tuin-afrastering, East Cape stijl, Port St. Johns, Zuid Afrika
tuin-afrastering, East Cape stijl
foto: Bram de Haan

landingsbaan

De “Airstrip” in Port St. Johns is een landingsbaan voor kleine vliegtuigen dat nog regelmatig, ongeveer eens in de twee weken, wordt gebruikt. Ook hier weer vragen naar de weg, want de plaatselijke autoriteit is nu eenmaal niet scheutig met bewegwijzigingsborden. De landingsbaan bevindt zich boven op het plateau van een berg die, aangezien het één van de hoogste punten in de omgeving betreft, een prachtig uitzicht biedt.

uitzicht vanaf de Airstrip, Port St. Johns - East Cape, Zuid Afrika
uitzicht vanaf de Airstrip in Port St. Johns
foto: Bram de Haan

Net voor één van de haarspeldbochten, bijna bovenaan, staat een kleine kudde langhoorn koeien. Bovenaan de top is het plateau vlak geëgaliseerd, met een mix van zandgrond en klein grind, gegarneerd met koeienvlaaien. Het uitzicht vanaf deze hoogte is ver en wijds. De rivier beneden meandert langs de berg waar we op staan, in dit groene bosrijke berglandschap.

Nadat we aan het einde van de landingsbaan hebben geparkeerd, maakt JW een praatje met de chauffeur van de taxibus die daar staat. Zoals vaker deze dagen is dit ook weer iemand die hij kent door de backpackers hostel connectie. De chauffeur vertelt dat hij wacht op de aankomst van een vliegtuigje (, wel vreemd trouwens dat we zo konden doorrijden op de landingsbaan, er is niks afgezet, en verder geen mens te zien: T.I.A. “This is Africa”).

uitzicht vanaf de Airstrip, Port St. Johns - East Cape, Zuid Afrika
uitzicht vanaf de Airstrip in Port St. Johns
foto: Bram de Haan

Terwijl we genieten van het uitzicht, en ik weer ongegeneerd met m’n cameraatje sta weg te klikken, steekt er opeens een harde wind op. Binnen een minuut is het weer omgeslagen: was het een zonnige broeierige dag; nu waait het hard, met recht boven ons een voortrazend wolkendek.

Opeens horen we in de verte het geluid van een motor. De chauffeur van de taxibus denkt dat z’n lading komt, maar het geluid sterft weer snel weg. Later spreekt JW met een goede vriend die deze kleine vluchten regelt over de telefoon, die vertelde dat de piloot van het vliegtuigje de landing, vanwege de harde wind, niet heeft aangedurfd en dat men is teruggekeerd naar Margate – richting Durban.

tropische storm, gezien vanaf bar - lounge Jungle Monkey Backpackers, Port St. Johns - East Cape, Zuid Afrika
tropische storm, gezien vanaf bar -
lounge Jungle Monkey Backpackers
foto: Bram de Haan

Wanneer we even later bij een bevriend backpackers hostel, “Jungle Monkey”, iets gaan drinken, begint het te regenen. Een keiharde knal met gelijktijdige bliksem komt voor ons, de paar gasten en personeel, als een enorme schok, ook omdat de omgevingsgeluiden hier altijd zo dichtbij zijn: zoals zoveel semi-binnenruimtes is dit terras en bar half buiten, half open-overdekt als een soort veranda. Een tropische storm steekt op, en de regen komt met bakken uit de hemel. We bekijken de uitdijende hoeveelheid digitale foto’s terug op het toestel.

Uitzicht

Weerzien in Port St. Johns

Potholes

Ben weer vroeg opgestaan voor de komende lange rit. Durban uitkomen op dit tijdstip vergt alle concentratie tussen het assertieve werkverkeer in de spits. De tolweg van Durban richting het zuiden is prima berijdbaar. Dit kan niet gezegd worden van de wegen in de provincie “East Cape”, waar ik later na een paar uur terecht kom. Het landschap is bergachtig, en er zweven flarden mist rond de heuveltoppen. De East Cape heeft zo te zien nauwelijks economische activiteit. Hier zie je plattelands-armoede die je ook wel in Oost Europa kunt tegenkomen, maar is hier misschien nog wel uitzichtlozer.

verkeerswaarschuwingsbord voor gaten in de weg, East Cape - Zuid Afrika
Verkeerswaarschuwingsbord voor gaten in de weg, 
East Cape - Zuid Afrika
foto: Tom Sutcliffe

De wegen zijn verschrikkelijk slecht: voor minstens zestig kilometer lang zie je om de tien kilometer weer een bord met de tekst: ! Potholes For 40km. Je ontkomt er niet aan om hele stukken amper 40km/uur te rijden, soms zelfs stapvoets, om de gaten in de weg, gemiddeld ongeveer 30 cm breed, te ontwijken. Soms heb je een stuk weg dat een complete gatenkaas blijkt te zijn, en wanneer er geen tegemoetkomend verkeer is, kun je proberen naar de andere weghelft uit te wijken. Af en toe een gat zo groot als een kinderbadje, compleet gevuld met water.

Dorpsleven in Bizana, East Cape - Zuid Afrika
Dorpsleven in Bizana
foto: Maddy Savitt

Bizana

De snelweg gaat dwars door een dorp met de naam Bizana, het verkeer rijdt stapvoets, en staat dan weer minutenlang stil. Dit plaatsje is shockerend, alsof Zuid Afrika opeens een “derde-wereld-land” is geworden. De kant van de weg staat vol geparkeerde ouwe bestel- en vrachtauto’s die de gevels van de winkels daarachter aan het zicht onttrekken. Wanneer ze langzaam maar beslist terug de smalle weg op draaien blokkeren ze de weg voor het doorgaande verkeer van beide kanten. Gebouwen en huizen zijn vies en bouwvallig; alles ademt dezelfde kansloze armoede. Het krioelt er van de sjofel geklede mensen: in hun oogopslag lees ik hopeloze berusting. Als ik Jan-Willem later naar Bizana vraagt heeft hij daar één Engelse uitdrukking voor: “hell-hole”.

Naambord van Amapondo Backpackers bij Second Beach Road in Port St. Johns, East Cape - Zuid Afrika
Naambord van Amapondo Backpacker Lodge 
bij Second Beach Road
in Port St. Johns
foto: Bram de Haan

Weerzien met een oude bekende

Ongeveer zestig kilometer voor Port St. Johns verdwijnt de landbouw en wordt het landschap bosrijker, en de weg minder slecht. Uiteindelijk na uren rijden, een paar keer tanken en de benen strekken kom ik aan in Port St. Johns: dat blijkt een mooi plaatsje met een gemoedelijke sfeer. Aangekomen in Amapondo Backpackers Hostel na ingecheckt te hebben, blijkt broertje een dag vrij te hebben, maar later op de dag nog langs te komen. Hierdoor kan ik langzaam bijkomen van de reis. Wanneer hij aan het eind van de middag mij ziet zitten lijkt het alsof hij nog steeds niet kan geloven dat iemand hem gevonden heeft in deze uithoek op aarde. Onhandige omhelzing: we hebben elkaar tien jaar niet gezien. Zijn gezichtshuid is gelooid door de subtropen, en hij heeft inmiddels kraaienpootjes rond z’n ogen. Hij heeft veel te vertellen over het leven hier; hoe alles reilt en zeilt.

Port St. Johns in een detail van oude kaart van de East Cape - Zuid Afrika
Port St. Johns in een detail van oude kaart 
van de East Cape - Zuid Afrika
foto: Bram de Haan

Moddergrotten en Zwavelbronnen in Isinuka, Port St. Johns

Jan, zoals m’n broertje zich hier laat noemen (: lekker kort, en makkelijk te onthouden want ook Afrikaans) heeft een goed idee, aangezien hij zelf nog nooit bij de grotten en bronnen van Isinuka is geweest, en het zo’n warme dag gaat worden, lijkt dit een goed moment om die schade in te halen. Hij vertelt de hostel-gasten hier al jaren over die plek, maar kan dan straks dus ook uit eigen ervaring putten.

buurtkinderen in Isinuka, bij Port St. Johns, East Cape - Zuid Afrika
buurtkinderen in Isinuka, 
bij Port St. Johns
foto: Bram de Haan

Ik verbaas me dat Jan-Willem zich tegenover de lokale bevolking verstaanbaar kan maken in Xhosa. Hij relativeert dit meteen door te zeggen dat dit maar ‘basis-teksten’ zijn, en dat hij de bijbehorende keel-klik geluiden niet beheerst, wanneer hij de mensen bij hun erven vraagt naar de weg naar Isinuka (, omdat er vanaf de verkeersweg een plaats-naam-bord ontbreekt). Misschien uit noodzaak geboren aangezien de lokale bevolking slecht, of geen engels spreekt, niettemin vind ik dit hoe dan ook indrukwekkende pogingen. Na een paar keer vragen vinden we de steile rotsachtige weg richting Isinuka, de huurauto en mijn rijvaardigheid worden weer eens getest: langzaam maar gestaag in de eerste versnelling klauteren we met het karretje naar boven. De jochies die we halverwege aantreffen zullen vandaag onze gidsen zijn, en met hen onderhandelt JW een kleine beloning uit voor begeleiding in het Isinuka ritueel.

kleine opening in de rotsachtige bodem naar een zwavel-bron in Isinuka, bij Port St. Johns, East Cape - Zuid Afrika
kleine opening in de rotsachtige bodem 
naar een zwavel-bron in Isinuka, 
bij Port St. Johns
foto: Bram de Haan

Wat me nog niet was vertelt is dat deze plek ook voor de lokale bevolking betekenisvol is, want verderop naar boven zien we tientallen Xhosa’s, vaak uitgebreide gezinnetjes, met moddermasker gezichten. Dit lijkt voor hen, net als voor ons eigenlijk, ook wel een dagje uit. Onderaan de moddergrot wordt ons gevraagd om een klein slokje te proeven van zeer helder water uit een soort permanente ondergrondse waterbron uit een kleine ronde opening in de rotsige ondergrond. Het smaakt zoutig en rottend, en ik spuug het bijna direct weer uit, wat wel niet zo eerbiedig zal zijn maar ik vindt de smaak echt niet te harden.

moddermaskers uit de moddergrotten van Isinuka, bij Port St. Johns, East Cape - Zuid Afrika
moddermaskers uit de moddergrotten van Isinuka 
bij Port St. Johns
foto's van en door: Jan-Willem en Bram de Haan

We moeten bukken om de eerste grot in te gaan, en de rotsige bodem is glad van de kleiachtige modder. Onze onwetendheid “wat-daar-eigenlijk-te-doen” wordt resoluut uit de wereld geholpen door onze gidsjes, die ieder met een handje kleimodder ons duidelijk maken dat we nu toe zijn aan de eerste fase van het moddermasker. Gedwee ondergaan we de vingerverf-actie door de ventjes, ik uiteindelijk met gesloten ogen. Eenmaal buiten de grot in de brandende zon droogt de modder razendsnel licht-geel kleiachtig op. De gezichtsbedekking wordt afgemaakt met stippen van een donkerder soort bruine modder uit een andere grot. We zijn goed gecamoufleerd genoeg om niet op te vallen tussen paddestoelen in het sprookjesbos, en daar gaat het ten slotte om in het leven ….

Lokale Xhosas bezoeken ook de 
moddergrotten en zwavelbronnen in Isinuka, bij Port St. Johns, East Cape - Zuid Afrika
Lokale Xhosa's bezoeken ook de 
moddergrotten en zwavelbronnen in Isinuka, 
bij Port St. Johns
foto: Bram de Haan

Volgende fase is de zwavelbron, dat een vreemd donker-paars ondiep berg-vennetje met gladde steentjes blijkt te zijn van zo’n vijftien meter lang bij vijf meter breed. We zijn daar niet de enige, minstens een dozijn Xhosa’s houden zich op in, en rond, het watertje, sommige ook met lichtgele moddermaskers dat contrastrijk afsteekt t.o.v. de donkere huid. Sommige zijn zo gewiekst om hun kleren in de holte te leggen van een soort schommeltje dat ze improvisatorisch knopen met lianen van de grote bomen aan de rand van de bron. Omdat je zo heerlijk moeiteloos op je rug kan drijven in dat zware zoute zwavelwater, wacht ik nog even met m’n gezicht weer schoon te wassen, wat je daar schijnbaar hoort te doen. JW vergelijkt me met een drijvende paddestoel, en zo voel ik me ook. Wanneer je daar je schouder of arm even optilt uit het paarse water blijft er een soort van zwart stof liggen op je huid.

rotsige heuvel op de route naar een bronwater poeltje in Isinuka
rotsige heuvel op de route naar 
een bronwater poeltje in Isinuka, 
bij Port St. Johns
foto: Bram de Haan

Na even klimmen en klauteren over rotsen komen we bij een kleiner, maar dieper meertje met helder koud bronwater dat ergens van boven uit een watervalletje komt. Daar nemen we een laatste frisse duik, en ik voel me als herboren.

Weerzien in Port St. Johns

Durban

Skyline

Durban ligt pal aan de Indische Oceaan, en wanneer je de stad vanuit het noorden nadert en de zon schijnt, dan straalt de ‘skyline’ en het water je als een glimmende ansichtkaart tegemoet. De eerste grote stad waar ik overnacht, en die ik werkelijk, zij het voor kort; twee nachten maar, aan doe. Behalve de dag van aankomst blijft er dus maar één volle dag over om de stad te bekijken: dat kan niet meer dan een vluchtige impressie zijn.

Hostel

Omdat ik te vroeg aankom bij het Gibela backpackers hostel waar ik had geboekt, (ben daar om ongeveer 11:00, en was om 07:15 uit St. Lucia vertrokken), had de eigenaar nog niet op me gerekend, want inchecken kan officieel pas vanaf 2 uur ‘smiddags. Hij moet ook nog even weg, zegt direct waar het op staat, maar is tegelijkertijd ook behulpzaam, en doet verder niet moeilijk. M’n tas kan alvast kwijt in een opslagruimte, en ik kan tot die tijd m’n vertier elders zoeken. Redelijk genoeg natuurlijk, en is verder ook geen probleem, aangezien ik al van plan was om naar het vogelpark te gaan, grijp ik dit moment daar voor aan.

De gastheer geeft me een stadsplattegrond met aanwijzingen voor de route naar het vogelpark in het noorden van de stad, dat net van de kaart afvalt. Het hostel zelf bevindt zich in een rustige smalle straat met nauwelijks verkeer, in een ruim opgezette buitenwijk, op ongeveer drie kwartier loopafstand van het centrum. Ben me weer eens bewust hoe totaal afhankelijk van de GPS ik geworden ben, want zonder dat ding met alleen maar die kaart zou het lastiger te vinden zijn geweest. Veel eenrichtingsverkeer in deze stad, wat alles bij elkaar, links rijden etc. het net iets te ingewikkeld voor me maakt; ‘kga dus niet met die auto het centrum in rijden morgen.

straatverkopers met zonnebrillen en ananassen, 
bij stoplichten Durban, Zuid Afrika
straatverkopers met zonnebrillen en ananassen, 
bij stoplichten in Durban
foto collage: Bram de Haan

Net als toen ik de stad in kwam rijden zijn er nu ook veel bedelaars en verkopers (zonnebrillen, ananassen) bij de stoplichten, zowel blank als zwart trouwens.

Vogelpark

Aan dat vogelpark wil ik niet teveel woorden vuil maken: iedereen komt weleens in een dierentuin met dieren in te kleine kooitjes. Zo ook hier, dat kan toch ook anders met grote volières waar je als mens ook gewoon doorheen kunt lopen? Kan me vaag herinneren dat ze zoiets in Arnhem’s Burgers Bush in de jaren negentig al hadden. Eén zo’n soort ruimte was er dan toch wel voor scharrelaars als flamingo’s, ibissen, eenden en lepelaars, maar je gunt die anderen toch ook vliegruimte. De vogels zelf blijven natuurlijk geweldig, en komen behalve uit alle delen van Afrika, voornamelijk uit Zuid-Amerika en een enkele uit Indonesië en Australië.

Vogels in Umgeni River Bird Park, Durban - Zuid Afrika
Vogels in Umgeni River Bird Park, Durban
v.l.n.r. + v.b.n.o.:
Guirakoekoek (Zuid Amerika), 
Zilveroorneushoornvogel (Afrika), 
Afrikaanse lepelaar (Afrika - ten zuiden van de Sahara),
Hadada ibis (Afrika), 
Kaapse (of Afrikaanse) grasuil  (Tyto capensis - Afrika), 
Kookaburra (Australië en Nieuw-Zeeland), 
Rode ibis (Zuid Amerika), 
Koningsgier (Zuid Amerika)
foto (collage): Bram de Haan

Een paar voorbeelden van visueel interessante vogels: de kop van de Koningsgier (uit Zuid Amerika) is een combinatie van felle kleuren in relief: verbazingwekkend dat zoiets kan bestaan. De kop van de Helmparelhoen is zo bont als een vlag, en komt in heel Afrika redelijk veel voor. Z’n familie de Kuifparelhoen is veel zeldzamer, de naam zegt het al, heeft een grappige pruik op de kop, wat me doet denken aan een iemand van middelbare leeftijd die het haar zwart heeft laten verven, en waar het permanent van net uit de krulspelden is. De Hadada Ibis zie je ook veel in Zuid Afrika, zelfs wel in de stad. Heeft karakter, maar is minder sierlijk dan de Rode Ibis. Nog geinige vogel-show meegepakt, (presentator had hele verhaal letterlijk uit het hoofd geleerd, wat meestal niet zo prettig communiceert), o.a. uiltje die van hand naar hand vliegt, rakelings over onze hoofden heen: is wel apart om dat recht op je af te zien komen vliegen, maar wat dan toch net langs je oor scheert.

Terug in het hostel blijkt het te ambitieus om nog de stad in te gaan nadat de boodschappen zijn gedaan, dus doe ik de rest van de dag rustig aan. Dat gaat prima in dit hostel, want het is echt een oase van rust, wat een verademing is na de vorige (ja ik word echt een ouwe lul).

Strand en Boulevard

Op mijn enige volledige dag hier besluit ik om de auto een dagje te laten staan, en een rondje te gaan lopen van het hostel naar het strand, en dan over de boulevard naar het noorden, om van daaruit door het centrum weer terug te lopen naar het hostel: dat zou moeten kunnen. De zee is ruig, het strand ondiep, en het publiek hier is kosmopolitisch: van alle kleuren maar toch meestal zwart, plank-surfers berijden de hoge golven. Langs de boulevard is een constante kermis aan de gang, en verder zijn er zwembadjes voor de kinderen.

Strand en boulevard Durban, Zuid Afrika
Strand en boulevard Durban
foto (collage): Bram de Haan

Stad Centrum

Wanneer ik de hoofdweg naar het centrum probeer te vinden vanaf de kaart, neem ik per abuis één parallelweg eerder, en begin aan wat misschien net geen cultuurshock, maar dan toch wel een aparte ervaring is. Onbewust had ik een kosmopolitisch modern stad centrum ingebeeld, dit blijkt totaal anders; het is druk op straat, overal zijn straathandeltjes, de meeste gebouwen zijn oud, of slecht onderhouden nieuwbouw.

straathoek, stadcentrum Durban, Zuid Afrika
straathoek, stadcentrum Durban
foto: Bram de Haan

Behalve de enkele Indiër of Pakistaan achter een straatkraampje of lopend op straat, zie je bijna geen blanke Zuid Afrikaners: eigenlijk is alles wat je tegenkomt zwart. Toch wel de eerste keer voor me dat ik in een Afrikaanse stad ben, en zoals in elke drukke stad zijn de meeste mensen hun haastige anonieme zelf. Bij Victoria Market, het overdekte, oude vervallen winkelcentrum koop ik souvenirs: twee cd-tjes met Zuid Afrikaanse muziek.[1]

kruidenstalletje, op Victoria Street Market, Durban, Zuid Afrika
kruidenstalletje, op Victoria Street Market
foto: Bram de Haan

Even verderop is daar een kruidenmarkt waar ik overheen slenter. Bij veel uitstallingen zitten vrouwen die hun gezicht met een soort oranje-oker hebben ingesmeerd, vanwege de felle zon. Sommige verkoopsters daar voelen zich misschien op de verkeerde manier bekeken ofzo, want als ik bij één van hen de uitgestalde kruiden met naamkaartjes wil fotograferen jaagt ze me min of meer weg: “just go away”! Beetje onvriendelijk toch wel.

Victoria Street Market, Durban, Zuid Afrika
Victoria Street Market
foto: Bram de Haan

Wanneer ik later als de standaard toerist met de camera nog om de nek, en de stadskaart in de hand, de snelste looproute naar het hostel probeer uit te stippelen, wordt ik aangesproken door een jonge gast; hij is samen met een nog jongere knul dat zijn broertje moet zijn. Volgens hem is het onverantwoord om op die plek te gaan staan, en dan met die camera, nàh. Hij steekt een hele preek af, wat er op neer komt dat ik beter alleen op de grote hoofdwegen kan blijven, camera opgeborgen in de tas, net als de stadskaart. Hij geeft me nog een hilarische laatste tip:

“probeer meer op te gaan in het publiek, misschien door een korte of driekwart broek te dragen, net als de blanke Afrikaners”

Zelf komen deze jongens oorspronkelijk uit Kaapstad, en die oudere is het jongere broertje de stad aan het laten zien. Ze dragen allebei een overall, de één van katoen en de ander van spijkerstof; is dit volgens de laatste mode?

mensen op straat in Durban, Zuid Afrika - collage
mensen op straat in Durban
foto collage: Bram de Haan

Meubilair op Straat

Wanneer ik na drie kwartier stevig doorstappen, toch enigszins vermoeid na een dag lang rondslenteren, de straat waar het hostel aan ligt in kom lopen zie ik daar weer de inmiddels flink afgenomen verzameling meubels op de stoep, aan weerskanten van de weg staan. De Zuid Afrikaanse gast met een gigantische blonde bos krullen die daar samen met iemand anders zich met het schouwspel vermaken, legt me de zaak uit.

huisraad op straat als een gevolg van huisuitzetting, Durban, Zuid Afrika
huisraad op straat als een gevolg van huisuitzetting
foto: Bram de Haan

Door een te ver opgelopen huurachterstand heeft de huiseigenaar al de huisraad van de huurder op straat gezet; huisuitzetting op z’n Afrikaans. Hij vertelt me dat-ie een verhaal hierover wil gaan schrijven, en ik geef hem m’n email adres. Volgens hem was deze figuur gisteren nog bij z’n spulletjes te vinden, om de meest waardevolle dingen te verkopen. Nu hij genoeg geld daarvan heeft verdient, kan hij weer ergens anders intrekken. Op het moment dat wij daar staan te kijken is die man dus al weer weg, en graaien een stuk of tien mensen, als gieren op een vers karkas, de laatste dingen weg. Ik zie iemand met een stokje roeren door een stapel kleren. Nog een dag en dan is echt alleen het afval over, en kan de schoonmaakdienst de laatste restjes bij elkaar vegen.

    • Madala Kunene – King of the Zulu Guitar
    • Bushi Mhlongo – Freedom
Durban